937. Η Αγλαονίκη, οι μάγισσες της Θεσσαλίας, η έκλειψη της Σελήνης και το κατέβασμα του φεγγαριού.

14372043_990946034364117_4563459944808104586_o1
Πανσέληνος (του θερισμού) και έκλειψη σελήνης την Παρασκευή 16/9 και το θέμα είναι σχετικό! Περισσότερο θεσσαλικό παρά βολιώτικο, αλλά σχετικό.

Όλα άρχισαν από μια ανάρτηση, που είδα, κάποιου συνδέσμου που μίλαγε για την «περίφημη θεσσαλή αστρονόμο» Αγλαονίκη. Ήταν απ’ αυτούς τους περιθωριακούς αρχαιολάγνους ιστότοπους που γεμίζουν εντροπία τον κυβερνοχώρο. Είχε και μια τελείως αταίριαστη ζωγραφική μιας .. Σπαρτιάτισσας μάνας και έδεσε το … σιρόπι. Αλλά το θέμα ήταν ενδιαφέρον και μου κέντρισε την προσοχή παρά την σχετική αρχική αγανάκτηση.

Οι γυναίκες της Θεσσαλίας στα αρχαία ελληνικά και λατινικά κείμενα είχαν την φήμη ότι είναι «μάγισσες» και ότι μάλιστα είχαν την δύναμη να «κατεβάζουν» το φεγγάρι [1]!… Μια από τις πρώτες αναφορές είναι στις Νεφέλες του Αριστοφάνη [2] όπου ο Στρεψιάδης λέει «Αν μάγισσα πληρώσω Θεσσαλή / για να μου κατεβάσει το φεγγάρι / κι ύστερα σε μια θήκη στρογγυλή / σαν καθρέφτη κλεισμένο το κρατάω… / Άμα δεν ανατέλλει το φεγγάρι / δε θα πληρώνω τόκους».

Το ότι η Θεσσαλία είναι συνδεδεμένη με την «μαγεία» δεν είναι παράδοξο, άλλωστε η μυθολογία λέει ότι από την Ιωλκό πέρασε και η περίφημη Μηδεία του Ιάσωνα. Το καταπληκτικό της συνέχειας της ελληνικικής ιστορίας αποδεικνύεται όμως για ακόμα μια φορά όταν διαβάζουμε στις «Παραδόσεις» του Νίκου Πολίτη [3] (1904) για την παράδοση που ονομάζεται «κατέβασμα» ή το «άρμεγμα του φεγγαριού»: «Οι μάγισσες, καμιά φορά και μάγοι, κατεβάζουν το φεγγάρι, από τον ουρανό σαν αγελάδα και το αρμέγουν. Με το γάλα αυτό φτιάχνουν πολλών ειδών μάγια δυνατά, προ πάντων για αγάπη ανδρός ή γυναικός. Όταν το κατεβάζουν, θολώνει ο ουρανός, σκοτεινιάζει παντού, η γης μουγκρίζει, και οι διαβόλοι τρέχουν στη μάγισσα και την παρακαλούν να τους αφήσει να βλάψουν τους ανθρώπους.” Ή πιο κάτω «Γι’ αυτό καμιά φορά οι γριές, όταν δεν δουν να βγει το φεγγάρι στον ουρανό λένε. “Του φιγγάρ’ ακόμη δεν ηβγήκι, ή μη καμνιά μάγισσα του κατεβάσι κάτου; στάχτη στου στόμα μ’ !”»

Για να φτάσουμε και στην Αγλαονίκη, για την οποία υπάρχουν αναφορές στον Πλούταρχο (~100μΧ) [4] , και εμμέσως στα σχόλια στον Απολλώνιο τον Ρόδιο [5]. Η πρώτη του Πλούταρχου, όπου αναφερόμενος στην δύναμη που θα δώσει η γνώση στις γυναίκες λέει: “Και αν κάποια ισχυριστεί ότι έχει την δύναμη να κατεβάσει το φεγγάρι από τον ουρανό, αυτή [η γυναίκα με γνώσεις] θα γελάσει με την άγνοια και την ανοησία των γυναικών που πιστεύουν αυτά τα πράγματα, διότι ξέρει αστρονομία, και έχει διαβάσει τα βιβλία για την Αγλαονίκη την κόρη του Ηγήτορα της Θεσσαλίας, η οποία με το να γνωρίζει καλά τις περιόδους της πανσελήνου, και ξέροντας εκ των προτέρων πότε θα γίνει έκλειψη, και το φεγγάρι θα περάσει στη σκιά της Γης, ξεγελούσε τις άλλες και τις έκανε να πιστεύουν ότι κατέβαζε το φεγγάρι.»

Έτσι μαθαίνουμε ότι η Αγλαονίκη, κόρη ίσως κάποιου σημαίνοντος προσώπου της Θεσσαλίας (Ηγήτωρ;), γνώριζε αστρονομία, και την περιοδικότητα των εκλείψεων. Αλλά χρησιμοποιούσε αυτή την γνώση για να ξεγελάει τις άλλες γυναίκες και να τις κάνει να πιστέψουν στις μαγικές της ικανότητες. Κάποιοι σύγχρονοι επιστήμονες [6] χρονολογούν την χρονολογούν πιθανόν μετά την αρχή της δυναστίας των Σελευκιδών (312 π.X.), διότι υπάρχουν κείμενα στα βαβυλωνιακα που περιγράφουν την περιοδικότητα των εκλείψεων, θεωρόντας έτσι ότι από εκεί προήλθε η σχετική γνώση [7].

Αλλά η χρονολόγηση δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία, όσο το γεγονός ότι ο Πλούταρχος προβάλει την Αγλαονίκη ως κακό παράδειγμα χρήσης της επιστήμης. Μια τέτοια “πονηρή” χρήση της επιστήμης καταδικάζεται και από τον Ιπποκράτη που λέει στο Περί Ιεράς Νούσου [8]: « Όταν δηλαδή βγαίνουν και βεβαιώνουν ότι μπορούν να κατεβάσουν από τον ουρανό το φεγγάρι ή να σκοτεινιάσουν τον ήλιο, να κάμουν κακοκαιρία ή καλοκαιρία, βροχές ή ξηρασίες, απέραστη τη θάλασσα ή άγονη τη γη και όλα τα άλλα παρόμοια θαύματα, αδιάφορο αν οι άνθρωποι που επιτηδεύονται αυτά τα πράγματα ισχυρίζονται ότι όλα αυτά γίνονται με ιεροτελεστίες ή με κάποια άλλη γνώση ή δεξιοτεχνία, νομίζω ότι βλασφημούν”.

Εν πάσει περιπτώσει, αυτή η αρνητική παρουσίαση της Αγλαονίκης δεν απέτρεψε τους σημερινούς επιστήμονες να δώσουν το όνομά της σε ένα κρατήρα 63 χιλιομέτρων στην επιφάνεια της Αφροδίτης [9], αναγνωρίζοντας εμμέσως την αστρονομική γνώση της Αγλαονίκης. Επίσης θα πρέπει να δούμε με κάποιο ελαφρυντικό την χρήση τέτοιων πρακτικών από τις γυναίκες της εποχής. Zούσαν κάτω από τεράστιες κοινωνικές ανισότητες, και πράξεις που τις προσέδιδαν κάποια δύναμη θα μπορούσε κανείς να τις θεωρήσει σχεδόν απελευθερωτικές.

Αυτά τα λίγα για την Αγλαονίκη και την παρουσία της στην αρχαία ελληνική και λατινική γραμματεία όπως ακριβώς παρουσιάζεται εκεί και όχι όπως κάποιοι θέλουν να την φαντάζονται.

ΣΗΜ. Η εικόνα προέρχεται από αντιγραφή αρχαίου ελληνικού αγγείου μέρους (κάποτε) της συλλογής κάποιου Sir William Hamilton – όπως περιγράφεται στο [10] – όπου υποδεικνύεται η ευθεία αναφορά στο ρεφραίν της Φαρμακεύτριας του Θεοκρίτου – με το περίφημο «Φράσδεό μευ τον έρωθ’ όθεν έκετο, πότνα Σελήνη» (δηλ. πες μου Σελήνη πως μου ήρθε αυτή η αγάπη») [11]

[1] Για μια σειρά τέτοιων αναφορών και με τα ελληνικά και λατινικά πρωτότυπα κείμενα δείτε εδώ Cazeaux, J. (1979). La Thessalie des magiciennes. Collection de la Maison de l’Orient méditerranéen. Série archéologique, 6(1), 265-275. http://www.persee.fr/doc/mom_0244-5689_1979_act_6_1_1436
[2] Αριστοφάνους Νεφέλες 749. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0027%3Acard%3D731
[3] Ν. Πολίτη, “ Μελέται περί του βίου και της γλώσσης του ελληνικού λαού: Παραδόσεις – Μέρος Α΄», 1904 https://books.google.com/books?id=MtMQBwAAQBAJ&pg=PA131
[4] Πλούταρχου Ηθικά 416-17 https://books.google.com/books?id=AbhAAAAAcAAJ&pg=PA507 και (Γαμικὰ παραγγέλματα 145c-d http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0180%3Astephpage%3D145c και Περὶ τῶν Ἐκλελοιπότων Χρηστηρίων 113 http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0250%3Asection%3D13
[5] Σχολ. Απολλ. Ρόδ. 3. 533 και 4. 59-61 https://books.google.com/books?id=oBI-AAAAcAAJ
[6] Bicknell, P. (1983). The witch Aglaonice and dark lunar eclipses in the second and first centuries BC. Journal of the British Astronomical Association, 93, 160-163.
[7] Aaboe, Asger. Saros cycle dates and related Babylonian astronomical texts. Vol. 81. American Philosophical Society, 1991.
[8] Ιπποκράτους Περὶ ἱερῆς νούσου παρ. 4 http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/anthology/literature/browse.html?text_id=222
[9] http://www2.jpl.nasa.gov/magellan/image7.html
[10] Étude des monuments céramographiques; matériaux pour l’histoire des religions et des moeurs de l’antiquité, Vol 2. Plate CXVIII σελ. 389 https://archive.org/details/gri_33125009347440
[11] Θεόκριτου Ειδύλλια Φαρμακεύτριαι, http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0228%3Atext%3DId.%3Apoem%3D2

Posted in Uncategorized | Tagged | Leave a comment

936. Τοπίο με ανεμόμυλους στο Τρίκερι. 1926 Αγήνωρ Αστεριάδης

14310446_988813704577350_3093742608220373016_o1
Καλημέρα στην πατρίδα με ένα φωτεινό και χαρούμενο πίνακα με θέμα το Τρίκερι!

“[Είναι] Zωγραφική που προσπαθεί να συλλάβει τη γαλήνη και διαχρονικό όραμα της ελληνικής γης. Χαρακτηρίζεται από μια αναζήτηση για την απλότητα και την παιδική αθωότητα, και συνδυάζει βυζαντινές επιρροές με λαϊκή τέχνη και τάσεις μοντερνισμού”, μας λέει ο οίκος δημοπρασιών Bonhams όπου πουλήθηκε το 2006 [1] αυτός ο πίνακας του γνωστού λαρισαίου καλλιτέχνη Αγήνωρα Αστεριάδη.

«Στο έργο του αντιλαμβανόμαστε την αισιόδοξη προοπτική του καλλιτέχνη και συμμετέχουμε στη του χαρά για την ζωή» είπε ο Κ. Μαλέας [2] ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους της αρχής του 20ο αιώνα. Διαβάστε επίσης εδώ [3] από μια έκθεση έργων του καλλιτέχνη στο Μουσείο Μπενάκη.

ΣΗΜ. Ο Αγήνωρ Αστεριάδης (1898-1977) ήταν ο αγιογράφος του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Νικολάου στο Βόλο.

[1] https://www.bonhams.com/auctions/14215/lot/96/
[2] https://el.wikipedia.org/…/%CE%9A%CF%89%CE%BD%CF%83%CF%84%C…
[3] http://www.archaiologia.gr/…/%CE%B1%CE%B3%CE%AE%CE%BD%CF%8…/

Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment

935. Ένας λεβέντης φιλόλογος σε μαθητική εκδρομή στην Γορίτσα (1958)

14067927_970247989767255_7588198225469499460_o1
————————————————-
Καλή χρονική χρονιά. Μιας και ανοίγουν τα σχολεία to πρωί της Δευτέρας (12/9), ας θυμηθούμε έναν καθηγητή…

Η καλή φίλη Xanthoula Papapanagiotou ξέροντας την αγάπη μου για παλιές φωτογραφίες του Βόλου, μου είχε στείλει αυτή την φωτογραφία του πατέρα της Βασίλη Παπαπαναγιώτου. Στην αρχή κοίταξα τις λεπτομέρειες από τα σπίτια στην περιοχή του Αναύρου, και σκεφτόμουν να την συγκρίνω με άλλες παλαιότερες, να δω τι γκρέμισε και τι άφησε ανέπαφο ο σεισμός. Όμως, πολύ γρήγορα το μάτι εστιάστηκε στον άνθρωπο. Ευθυτενής, λεπτός, με ένα χαμόγελο που μάλλον το μαντεύεις, παρά το βλέπεις. Της ζήτησα να μου δώσει κάποιες πληροφορίες. Μου είπε:

“Ο Βασίλης Παπαπαναγιώτου (1928-2011) ήταν φιλόλογος καθηγητής. Πρωτοδίδαξε στο ιδιωτικό “Λύκειο Αποστόλου-Τάτσιου” και στη συνέχεια στο Β Αρρένων και Β Θηλέων Βόλου. Τελείωσε την καριέρα του ως Διευθυντής του Γυμνασίου Αγριάς. Παράλληλα, και για αρκετά χρόνια, δίδαξε και στις “Επαγγελματικές Σχολές” Βόλου. Αγαπούσε ιδιαίτερα να διδάσκει το μάθημα της Φιλοσοφίας στην τρίτη Λυκείου αλλά και την ποίηση (ομηρική, λυρική και νεο-ελληνική)…. Στον ελεύθερο χρόνο του του άρεσε να καταφεύγει στη φύση, αρχικά κάνοντας μεγάλες πορείες στο Πήλιο και στη συνέχεια, και για πολλά χρόνια, καλλιεργώντας μόνος του και με βιολογικό τρόπο ένα κτήμα 5 στρεμμάτων έξω από το χωριό Δράκεια. Η επιθυμία του ήταν να πεθάνει από καρδιά, χωρίς να υποφέρει και χωρίς να επιβαρύνει τους οικείους του, στο κτήμα του, ανάμεσα στα δέντρα του. Και έτσι έγινε. ”

Επίσης μου έδωσε κάτι πολύ πιο προσωπικό. Ένα κομμάτι από τον επικήδειο που εκφώνησε η κα. Βέρα Βασαρδάνη, μαθήτρια του, η οποία διάβασε από το μαθητικό λεύκωμα:

«Κάθε του μάθημα ήταν σωστή διάλεξη και πολλές φορές μας συγκινούσαν τόσο οι στοχασμοί του, που δακρύζαμε. Οι αναμνήσεις μας από τις ώρες του πιο καλού μας φιλολόγου θα μένουν πάντα ολοζώντανες μέσα μας».
Η Μάρθα είναι αυτή.
«Ο κ. Παπαπαναγιώτου μας έκανε πολλές φορές να προβληματιστούμε, να συγκινηθούμε, να δακρύσουμε. Μας χάρισε τις πιο όμορφες και αληθινές στιγμές στην περίοδο όλης της σχολικής μας ζωής».
Αυτή είναι η Λένα.
«Μόνο να τον ακούς, να τον ακούς με τις ώρες, να τον ακούς και να νιώθεις άλλος άνθρωπος, να τον ακούς και να δακρύζεις και να θέλεις να είσαι αλλιώτικη. Είναι ανεξάντλητος και του χρωστάμε τόσα πολλά».
Η άλλη Λένα…

Δεν ξέρω αν υπ

άρχει παράδεισος. Αν υπάρχει, είμαι σίγουρος ότι οι καλοί Δάσκαλοι που θα είναι εκεί, θα “διαβάζουν” τις σκέψεις των μεγαλομένων πιά μαθητών τους και θα ευφραίνονται από τον καρπό της σποράς τους…

Σαν αύριο (13/9) κλείνουν πέντε χρόνια από τότε που έφυγε. Αν τον είχατε καθηγητή πείτε μας δυό λόγια. Έτσι σαν μνημόσυνο.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , | Leave a comment

934. Το Σπήλαιο της Γορίτσας – Συνέχεια εκ του χθεσινού

14237579_984743488317705_8460003843514502547_n1
Δύο μέρες μετά το άρθρο του Γιαννόπουλου στην Θεσσαλία της 13-9-1939, απαντά ο Δ.Ι.Σ. (99.9% ο Δημήτρης Ι. Σαράτσης – για αυτούς που δεν το ξέρουν/θυμούνται δείτε λίγες πληροφορίες εδώ http://tinyurl.com/zjq3p88 ). Επειδή το άρθρο είναι μεγάλο θα κάνω μια περίληψη και θα το αναρτήσω στα σχόλις ολόκληρο. Με λίγα λόγια, διορθώνει το Γιαννόπουλο, και λέγει ότι το σπήλαιο ήταν παρεκκλήσιο της Παναγίας πρίν το 1890. Και μάλιστα γινόταν λειτουργείες κάθε Κυριακή. Το θέμα “των εισπράξεων” τακτοποιήθηκε με τον διορισμό επιτρόπου από τον Άνω Μαχαλά (Άνω Βόλο) – μεταξύ των οποίων και αυτός ο επίτροπος που ανέφερε ο Γιαννόπουλος και ο Ζωσιμάς. Δύο πολύ ενδιαφέροντα σχόλια του Σαράτση. Το πρώτο αφορά στο “κτίσιμο” του ναού στο σπήλαιο. Λέγει: “Λίγο, λίγο οι επίτροποι το ασβέστωσαν, έκτισαν σκάλες, και πεζούλες, ακόμα και καμπαναριό! Και έτσι το σπήλαιο έχασε όλη την μυστικοπάθεια που έδιδε σε κάθε προσκυνητή, όταν έμπαινε στα ημισκότεινα βαθειά του να ανάψη ένα κερί στην Παναγία. Σήμερα είναι εκκλησία, όπως και οι άλλες – κάτι τι κτιστό και ανρωποποίητο, ενώ πριν είχε την μορφιά των πρωτόγονων αρχιτεκντονημάτων της Φύσεως”.

Επίσης ενδιαφέρουσα είναι η αναφορά στον δεσπότη και στην επιμονή του για επίσημα εγκαίνεια για τα οποία απαίτησε 400 χρυσές δραχμές (μάλλον τον Γρηγόριο Ε´ (1838-1907)).

Tελειώνω με δυό σχόλια αυτό. Μου αρέσει ιδιαίτερα ο διάλογος των δύο εξεχόντων συμπολιτών μας μέσα από τις στήλες της Θεσσαλίας του 1939, που ο ένας διορθώνει τον άλλο. Ψηλαφούν ένα κομμάτι της ιστορίας της πόλης και δίνουν την αναγκαία ιστορική μνήμη στην πόλη και τους κατοίκους της.
Επίσης ελπίζω να μην στεναχωρήθηκαν οι φίλοι του Ν. Γιαννόπουλου το “λάθος” του οποίου διόρθωσε ο Σαράτσης. Η νεοελληνική “ιδέα” περι αυθεντίας είναι εντελώς εξωπραγματική. Οι “σοφοί” άνθρωποι κάνουν και αυτοί λάθη. Λάθη κάνουν μόνο αυτοί που δεν σκέφτονται ή δεν προσπαθούν καθόλου. Έχω τεράστιο σεβασμό στον Γιαννόπουλο, που όντας αυτοδίδακτος, προσέφερε ένα τεράστιο ιστορικό έργο για την περιοχή μας.

ΣΗΜ. Η φωτογραφία είναι της εποχής του 30. Αγνώστου φωτογράφου. Αν έχετε κάποια πληροφορία πείτε μου.

14199327_984743684984352_1637182680783331195_n1

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , | Leave a comment

933. H πανήγυρις της Παναγίας Τρύπας

933. H πανήγυρις της Παναγίας Τρύπας
——————————————
14257530_984746941650693_3619403160766324254_o1‘Αρθρο του Ν. Γιαννόπουλου στην Θεσσαλία της 13-9-1939 που μου είχε υποδείξει ο φίλος και δεινός αρχειοδίφης Γιώργος Κοντομήτρος.  Η σχετική φωτογραφία του Κώστα Στουρνάρα.

14258101_984747714983949_6122071880568928835_o1

Posted in Uncategorized | Tagged , , | Leave a comment

932Α. Ταξί στα Πευκάκια (~1935).

14233060_10154045794693759_1092628221658425426_n1
Ανάρτηση του Argiris Zafeiridis που μας λέει ότι είναι “το πρωτο ταξι που πηγαινε Ζαγορα. Καθιστος με το καπελο ο Σταυρος Δημητριαδης απο Κωνσταντινουπολη”. Eξαιρετική.

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10154045794693759&set=gm.1042699612514328&type=3&theater

Posted in Uncategorized | Tagged , , | Leave a comment

931. Πιτσιρίκια στην βρύση της πλατείας (Μακρινίτσα – Δ. Λέτσιος)

14224836_981087978683256_235084581212322230_n1
Την ανέβασε ο καλός φίλος Θανάσης Γερμανός. Φώτο Δ. Λέτσιου. (https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10205879818328239&set=gm.995648217144843&type=3&theater )

Ενδιαφέρουσες παλιότερες σχετικές αναρτήσεις:
http://tinyurl.com/hragal6
http://tinyurl.com/hrklspy

Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment