No 1330. Άγνωστη ως σήμερα όψη του Βόλου (1897)


Αν μου λέγατε 7 χρόνια πριν, όταν άρχισα την σελίδα, ότι 7 χρόνια μετά θα συνεχίζαμε να βρίσκουμε άγνωστες παλιές φωτογραφίες του Βόλου δεν θα σας πίστευα… Και όμως συμβαίνει.

Εδώ έχουμε σήμερα ακόμη μια φωτογραφία από το 1897. Τα νέα για την υποχώρηση έχουν φτάσει. Ο Σμολένσκυ συμπτύσσεται στον Αλμυρό [1], ενώ ο διάδοχος τα μάζεψε για τον Δομοκό αφήνοντας την Θεσσαλία στους Τούρκους. Τα νέα φέρνουν τον πανικό. Από την Λάρισα έρχονται προς το Βόλο [2]. Οι Πηλιορείτες εγκαταλείπουν τα χωριά και κατεβαίνουν μέσω του Άνω Βόλου [3]. Στο λιμάνι επικρατεί συνωστισμός [4,5]. Κάτοικοι γίνονται πρόσφυγες. Τα κανόνια στοιβάζονται στα ελληνικά καράβια και κάποια ρίχνονται στο λιμάνι [6].

Η σημερινή φωτογραφία δείχνει μια άλλη μεριά της πόλης. Πρέπει να είναι η Πολυμέρη στο ύψος του Αγίου Κωνσταντίνου με τον όγκο της Γορίτσας να στολίζει το φόντο. Οι Πηλιορείτες από την μεριά του Παγασητικού (Αγριά, Λεχώνια, ποιος ξέρει μέχρι που) με τα βόδια (αγελάδες;) και τα πρόβατα από νοικοκυραίοι γίνονται πρόσφυγες… Εντυπωσιακή φωτογραφία κατά την γνώμη μου. Το επιβλητικό νεοκλασικό μου είναι άγνωστο – δεν το έχω ξαναδεί.

[1] 598. Σκάλα Αλμυρού 1897
https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/photos/a.255813411210720/601045093354215
[2] 498. H φυγή προς το Βόλοhttps://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/photos/a.255813411210720/508558792602846/
[3] 756. Oι πηλιορείτες εγκαταλείπουν τα χωριά (1897)
https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/photos/a.255813411210720/775229269269129/?type=3&theater
[4] 733. Πανικός στο Βόλο (Μάιος 1897)
https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/photos/a.255813411210720/746010652190991
[5] 754. Kυνηγημένοι από τον πόλεμο, σήμερα και τότε
https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/photos/a.255813411210720/772025466256176
[6] 24. Πανικός στο Βόλο (1897https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/photos/a.255813411210720/260752927383435/?type=3&theater

Advertisements
Posted in Uncategorized | Leave a comment

No. 1329 H θεμελίωση παλαιοτέρων κτισμάτων δίπλα στην θάλασσα με ξύλινους πασσάλους

Η Κυψέλη με σκαλωσιές (1959-60)…
Από τα ΓΑΚ Μαγνησίας
https://www.facebook.com/1742754155964144/photos/a.1742793639293529/2064259620480261/?type=3&theater

Στην ομάδα της Συζήτησης  (https://www.facebook.com/groups/273892766348819/) είχαμε μια ενδιαφέρουσα κουβέντα που αξίζει (νομίζω) να την δούνε περισσότεροι. Άρχισε με την φωτογραφία Νο. 1 από τα ΓΑΚ του Ξενοδοχείου Κυψέλη. Ο αγαπητός φίλος Κώσταςμας έδωσε τις φωτογραφίες Νο. 2 & 3 που δείχνουν τις εργασίες θεμελίωσης της Κυψέλης στα 1959. Στην Νο. 3 φαίνεται καθαρά η διαδικασία πασσαλοεμπήξεως – ξύλινοι πάσσαλοι εμπήγονται στο έδαφος για να σταθεροποιήσουν τα θεμέλια. Μιας και η κατασκευή είναι δίπλα στη θάλασσα, το υπόστρωμα του εδάφους είναι χαλαρό και το βάρος της οικοδομής μπορεί να προκαλέσει καθιζήσεις. Για το λόγο αυτό πάσσαλοι αρκετού μήκους (συνήθως ~20 μέτρων) πιέζονται στην γη για να προσδώσουν την απαραίτητη σταθερότητα. Η ίδια τεχνική χρησιμοποιήθηκε και στην παλαιότερη θεμελίωση του Αγίου Κωνσταντίνου στην φωτογραφία Νο. 4 (από την συλλογή του ΔΗ.Κ.Ι.).

 

Εργασίες πασσαλοεμπήξεως στην θεμελίωση της Κυψέλης (η φωτογραφία βρίσκεται στο σημερινό ξενοδοχείο)

Εργασίες πασσαλοεμπήξεως στην θεμελίωση της Κυψέλης (η φωτογραφία βρίσκεται στο σημερινό ξενοδοχείο). Το βάρος που φαίνεται δίπλα στον εργάτη ανυψώνεται με τροχαλίες και σκοινιά και μετά το αφήνουν να πέσει από ύψος για να “καρφώσει” τον ξύλινο πάσσαλο (εδώ καρυδιά) στο μαλακό λόγω της θάλασσας έδαφος και να προσδώσει στερεότητα στα θεμέλια του κτιρίου.

Από την κατασκευή του Αγίου Κωνσταντίνου
Από τη συλλογή του ΔΗ.Κ.Ι.

Ο εκλεκτός φίλος Thanasis θυμήθηκε τον Δανιήλ Τσαγκαλία, απο τούς πιο παλιούς εργολάβους στο Βόλο, να λέει ότι η πασσάλωση σε οικοδομές της παραλίας γινόταν με μεγάλες καστανιές, κάτι που επιβεβαίωσαν και άλλοι. H τεχνική είναι πολύ παλιά και είναι παρόμοια με την τεχνική που χρησιμοποιήθηκε στην Βενετία (φωτογραφία Νο. 5) – όπου και εκεί χρησιμοποιήθηκαν ξύλινοι πάσσαλοι. Εύλογη είναι η ερώτηση κατά πόσο τα ξύλα αντέχουν σε ένα τέτοιο περιβάλλον (σε θαλασσινό νερό που υπάρχει στο υπόστρωμα του εδάφους), η απάντηση είναι απλή – άντεξαν στην Βενετία για αιώνες. Ο λόγος είναι ότι βρίσκονται σε ένα περιβάλλον που η ύπαρξη οξυγόνου είναι ελάχιστη, άρα ένας από τους σημαντικούς παράγοντες που συνεισφέρουν στην διάβρωση του ξύλου. Προφανώς οι πάσσαλοι της Βενετίας άντεξαν την διάβρωση για αιώνες. Παρεμπιπτόντως όπως μας όπως μας είπε ο φίλος πολιτικός μηχανικός Christos από τα μέσα της δεκαετίας του 70 έχουμε σχεδόν αποκλειστικά με πασσάλους από σκυρόδεμα, προκατασκευασμένους ή έγχυτους επί τόπου.

Γκραβούρα που δείχνει την έμπηξη πασσάλων στην Βενετία.

Όσον αφορά την Βενετία, η καθίζηση της δεν προέρχεται από τους πασσάλους. Κατά τον 20ο αιώνα ανοίχτηκαν πολλά αρτεσιανά πηγάδια στην περιοχή με αποτέλεσμα να πέσει ο υδροφόρος ορίζοντας και να αρχίσει η καθίζηση. Διαπιστώθηκε ότι αιτία ήταν η αφαίρεση νερού. Σήμερα η βύθιση έχει σχεδόν σταματήσει όταν τα αρτεσιανά πηγάδια απαγορεύθηκαν στην δεκαετία του 1960.Και για γενική μόρφωση (συγνώμη αλλά μόνο στα αγγλικά) δείτε αυτό το https://www.youtube.com/watch?v=B3INp81NimE με ενδιαφέρουσες γραφικές παραστάσεις του προβλήματος.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment

Νο. 1325 Ι. Πούλακας και Κ. Ζημέρης – Ο δάσκαλος και ο μαθητής

Ο Ιωάννης Πούλακας μετά το τέλος των σπουδών του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών εργάστηκε για περίπου δέκα χρόνια στην Αθήνα ως επαγγελματίας ζωγράφος και ως σκηνογράφος θεάτρου. Στα 1901 εγκαταλείπει την Αθήνα και επιστρέφει στον Βόλο όπου διορίζεται ως καθηγητής ιχνογραφίας και καλλιγραφίας στην Εμπορική Σχολή που είχε ιδρυθεί ένα χρόνο πριν. Εκεί, ένας από τους πρώτους μαθητές ήταν ο Κώστας Ζημέρης. Από τον Πούλακα πήρε την πρώτη μύηση στα εικαστικά ο Ζημέρης – έτσι λένε οι περισσότερες πηγές χωρίς περισσότερες λεπτομέρειες. Σήμερα σας παρουσιάζω δύο έργα που δείχνουν τη σχέση του δάσκαλου-μαθητή μεταξύ τους. Το πρώτο είναι ένας πίνακας ζωγραφικής του Πούλακα με τίτλο Παραλία του Βόλου (από οίκο δημοπρασιών των Αθηνών). Το δεύτερο είναι πιθανόν μια επιστολική κάρτα – νομίζω – από τις πρώτες του αν κρίνω από την λεζάντα (“Τράτα στα Καλά Νερά) – γύρω στα 1920 αν δεν κάνω λάθος. Την είχαμε συζητήσει στην ανάρτηση Νο. 1117. (https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/photos/a.255813411210720/1345697628888954 ). Μάλιστα είχαμε μια ζωηρή κουβέντα για το aν είναι όντως Καλά Νερά – ο Nikolas Filaretos είχε παρατηρήσει τις γραμμές και υπέδειξε ότι ίσως να είναι Αγριά. Στην ανάρτηση εκείνη είχα γράψει “Εκεί είχα γράψει “Ζωγραφική; Φωτογραφία; Και τα δύο; Τέχνη σίγουρα.”… Χτeς το βράδυ, έψαχνα το αρχείο και έπεσα πάνω στον πίνακα του Πούλακα, Είδα τις “γραμμές”, θυμήθηκα την παρατήρηση του Νικόλα και έκανα την σύνδεση μεταξύ των δύο αυτών έργων των δύο μεγάλων καλλιτεχνών της περιοχής μας.
Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment

Νο. 1324. Οι μηχανές του Κουστενόμπλ (οι πρώτες ατμομηχανές Βόλου Λεχωνίων)


Αρθρωτή ατμομηχανή ολική πρόσφυσης με τη χρήση εκκρεμούς αντιστάθμισης. Αυτή είναι περίπου η μετάφραση του γαλλικού “Locomotive articulée à adhérence totale par pendule compensateur¨”. Για τους λίγους που τους ενδιαφέρει η ακρίβεια της μηχανολογίας στα αγγλικά χρησιμοποιείται ο όρος Hagans Oscillating-Lever System (σύστημα ταλαντευόμενων μοχλών Hagans) [1].

Το σχέδιο και το σχετικό άρθρο είναι από το αγγλικό περιοδικό “The Engineer” (O Μηχανικός) της 22 Οκτωβρίου 1897. Με περισσή αγγλοσαξωνική ειρωνία, ο σχολιαστής περιγράφει τα γαλλικά σχέδια της ατμομηχανής, πάνω στα οποία βασίστηκε η κατασκευή των τριών πρώτων ατμομηχανών που παρήγγειλε ο Κάρολος Κουστενόμπλ για την γραμμή Βόλου-Λεχωνίων από το γαλλικό οίκο M.F.Weidknecht, (Παρίσι, Γαλλία). Ο σχεδιασμός ήταν βασισμένος στην πατέντα του Christian Hagans, Η βασική ιδέα της πατέντας είναι να βοηθάει στην ολική πρόσφυση των τροχών σε συστήματα ελαφρού σιδηροδρόμου με κλίση και δύσκολες στροφές.

Αν όλοι οι τροχοί ήταν συνδεμένοι με τον κοινό τρόπο, κάποιοι από αυτούς θα βρίσκονταν στον αέρα όταν αλλάζει η κλίση της γραμμής ή θα είχαν δυσκολία να ακολουθήσουν την διαφορά μήκους της εσωτερικής και εξωτερικής τροχιάς όταν η στροφή είναι κλειστή. Στο σύστημα Hagans οι δύο μπροστινοί τροχοί είναι “κανονικοί” (με ράβδο σύζευξης). Οι πίσω τροχοί έχουν την ευχαίρεια να μετακινηθούν σε σχέση με τους μπροστινούς με ένα μηχανισμό με πολλά κινητά μέρη. Η ευελιξεία αυτή δίνει καλή πρόσφυση στις δυσκολίες με την κλίση και τις στροφές.

Γράφει ο άγγλος σχολιαστής: “Όλα αυτά βεβαίως είναι πανέξυπνα και όμορφα, και αν πιστέψουμε τους γάλλους συναδέλφους μας όντως δουλεύουν όπως πρέπει. Πραγματική ευφορία ψυχής για ένα Γάλλο μηχανικό. Όμως μετρήστε πόσοι σύνδεσμοι υπάρχουν που θέλουν συνέχεια λάδωμα, μετρήστε πόσες παγίδες υπάρχουν που θα μαζεύεται η σκόνη!… Η ατμομηχανή αυτή θα εμφανιστεί σύντομα στον σιδηρόδρομο Βόλου-Λεχωνίων των 60 εκατοστών στην Θεσσαλία. Όμως δεν μπορούμε με καθαρή συνέιδηση να συμβουλεύσουμε τον αναγνώστη να αποδεχτεί αυτό το σχέδιο. Τέτοιες ατμομηχανές είναι ασυμβατές με το απλό και καθαρό βρετανικό στύλ και τρόπο σκέψης”.

Όμως μπορεί ο άγγλος αρθρογράφος να έβγαλε το άχτι του με τους γάλλους, αλλά η αλήθεια είναι ότι ο εφευρέτης μηχανικός Christian Hagans ήταν … γερμανός [3]. Οι γάλλοι απλά αγόρασαν την πατέντα από τους Γερμανούς.

Οι “μηχανές του Κουστενόμπλ” όπως αναφερόνταν στον βολιώτικο τύπο της εποχής, παραγγέλθηκαν το 1895 και ήρθαν στο Βόλο το 1895. “Βαφτίστηκαν” με τα ονόματα “Αγριά”, “Λεχώνια” και “Κουστενόμπλ”. Ο Κουστενόμπλ στις αρχές του 1895 παρουσίασε συμπτώματα ψυχικής ασθένειας “παθών τας φρένας συνεπεία διοικητικής κοπώσεως”. Μεταφέρθηκε σε κλινική στην Γαλλία όπου πέθανε στις 18 Απριλίου του ίδιου χρόνου και δεν είδε ποτέ τις ατμομηχανές αυτές να φτάνουν στο Βόλο….

[1] http://www.douglas-self.com/MUSEUM/LOCOLOCO/hagans/hagans.htm
[2] The Engineer, Τόμος 84, σελίδα 390, Morgan-Grampian (Publishers), 1897
https://books.google.com/books?id=XTUWnR-dF1EC&pg=PA390 (με περισσότερες λεπτομέρειες και μηχανολογικά σχέδια στα σχέδια 2 και 3 στις σελίδες 391 και 390 αντίστοιχα)
[3] https://en.wikipedia.org/wiki/Maschinenfabrik_Christian_Hagans

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , | Leave a comment

Νο. 1321. Το Πάσχα του Παπαδιαμάντη (Του Κ. Βάρναλη)


Χριστός Ανέστη!
—–
Πώς να μη θυμάται κανείς κάθε χρονιάρα μέρα, και μάλιστα το Πάσχα, εκείνον, που αν δεν ήτανε ο μόνος πιστός άνθρωπος, ήτανε ωστόσο ο μόνος θρησκευτικός «ποιητής» του καιρού μας, —τον Παπαδιαμάντη; Ούτε μυστικιστής και πανθεϊκός («διαστολή» του εγώ προς το Σύμπαν!) ούτε ωραιολάτρης του θρησκευτικού βίου. Χριστιανός τής ουσίας και των τύπων, της πίστης και τού δόγμα­τος, της ψυχής και του κανόνα, της θεωρίας και της πράξης. Αυτού του είδους η θρησκευτικότη­τα «ζει» στο έργο του, ενώ των άλλων (μανιέρα και… κυμβαλαλισμός!) απουσιάζει ολότελα. Ε­πειδή έτυχε να θυμηθούμε τον Παπαδιαμάντη κάνουμε αυτήν την παρατήρηση και μαζί μ’ αυτήν και μιαν άλλη: πως δεν είναι το θέμα, που δίνει αξία στο έργο παρά η ειλικρίνεια.

Και τώρα: ο κυρ Αλέξανδρος, ο ψάλτης και τυπικάρης, τη Με­γάλη Βδομάδα βρισκότανε σε ακατάπαυτη κίνηση κι αγρυπνία. Με το λαμπαδάριο Χριστοφίλη, με τον εξάδερφό του το Μωραϊτίδη, τη «σεβάσμια μητέρα» Ολυμ­πιάδα και με λιγοστούς φιλακολούθους στο ιδιωτικό παρεκκλήσι του Αγ. Ελισσαίου εκτελούσε τα χρέη του με πάθος. Έψελνε με σπανία γνώση τής βυζαντινής μουσικής, με «πενιχράν φωνήν», αλλά πολύ χρωματισμένη και κραδαινότανε ολάκερος έως οχτώ ώ­ρες. «Ψάλλων ο Παπαδιαμάντης εσκίρτα αληθώς, ηγάλλετο, εθλίβετο, και οιονεί συνέπασχε μετά του υμνωδού… Εάν φράσις τις περι­είχε επιτακτικήν τινα έννοιαν ως λ.χ. «αυτόν προσκυνήσωμεν» ήτο αδύνατον να μη συνοδεύσει το μέ­λος τούτης και με μίαν ζωηράν πλήξιν του ποδός επί του εδάφους…» Ύστερα από ένα τέτοιον αγώνα σωματικό και ψυχικό, μιας ολάκερης βδομάδας, μέρα και νύ­χτα, ύστερα από νηστεία σαράντα ημερών, κυρ Αλέξανδρος θα πή­γαινε σε καμιά ταβέρνα του Ψυρρή με τούς «συμποτικούς φίλους» (το Χριστοφίλη τον καντηλανά­φτη, τον κυρ Στρατή τον ψάλτη του Νεκροταφείου, τον κυρ Νικολάκη το Θεοφιλάτο,τoν κυρ Γρηγοράκη το Γιακουμή, το Γιάννη το Μανάφτη, το Νήφωνα Διανέλλο τον καλόγερο κτλ.) για να γιορτάσουνε με τη γκιουβετσάδα και με το κρασί τη μεγάλη μέρα.

Αλλά όχι σπάνια, στα τελευ­ταία χρόνια, ο Παπαδιαμάντης ήτανε το Πάσχα καλεσμένος στου φίλου του κυρ Στέφανου, του «Προέδρου» τής Δεξαμενής.

Ο κυρ Στέφανος, παλιός πρόε­δρος των αμαξάδων, ερχότανε με τα ποδήματά του (χειμώνα καλο­καίρι), με τη μαγκούρα του και τα γαλανά του μάτια να πάρει κατά το μεσημέρι τον κυρ Αλέξαντρο να πάνε σπίτι. Κατηφόριζαν κι οι δυο τα σκαλιά της πλατείας και λίγο παραπέρα στην οδόν Σπευσίππου ήτανε η αυλή του κυρ Στέφανου με την πλατιά πόρτα, ώστε να χωράει μέσα το αμάξι, που τώρα το δούλευε ο γιός του. Στο τραπέζι ήτανε το ταψί με τ’ αρνί και τις πατάτες, η πιατέλα με τη μαρουλοσαλάτα κι η χιλιά­ρα με το κρασί. Δίπλα στο κε­χριμπαρί τής ρετσίνας τα κόκκινα αυγά.

Πριν καθίσουν ο Παπαδιαμάντης έκανε την προσευχή: «Φάγονται πένητες και εμπλησθήσονται και αινέσουσι κύριον οι ευλογούντες αυτόν, ζήσονται αι καρδίαι αυτών εις αιώνας αιώνων». Και τότε μο­νάχα καθότανε ο καθένας στην καρέκλα του. Και τότε γινότανε το εξής: Πριν να βάλει μπουκιά στο στόμα του ο κυρ Αλέξαντρος, γέ­μιζε μια κούπα, που την τοποθε­τούσανε μπροστά του, με «ξανθόν ρητινίτην», τη γέμιζε ώς τα χείλια και κατόπι πιάνοντάς τη με τις δυο του χούφτες, που τρέμανε, την έφερνε στο στόμα και την άδειαζε ώς κάτου. Τότε μονά­χα αστράφτανε τα μάτια του και λυνότανε η γλώσσα του κι άνοιγε η όρεξή του. Το πάθος!

Έτσι ο Παπαδιαμάντης έκανε «Πάσχα ρωμέικο να ευφρανθεί η ψυχή του». Κι όταν ο μέσα του κόσμος μαγευότανε, άρχιζε να σιγοψέλνει διάφορα τροπάρια — το άλλο του πάθος. Κι ύστερα θα μπορούσε να λέει την περίφημη φράση, που την έχει γράψει σ’ ένα διήγημά του -φράση που περιέχει όλον τον παθητικό λυρισμό του για το κρασί: «Ήτον ωραίον ρετσινάτον όλον άρωμα και πτήσις και αφρός»! Δίψα του Βάκχου και του… Δαυίδ!

Πάντα ο ποιητής της «Φόνισσας» και της «Νοσταλγού» γλεν­τούσε μονάχα με ανθρώπους τού λαού. «Ω πενιχρά και υπερτάτη ευτυχία τού φτωχού»! Κι όπως λέγει ο κ. Βαλέτας, απ’ όπου αντλήσαμε πολλές βιογραφικές πλη­ροφορίες για τον άνθρωπο: «από το λαό ξεκίνησε, με το λαό πέρασε τη ζωή του, στο λαό άνοιξε την ψυχή του».

ΣΗΜ. Εμφανίστηκε στο https://sarantakos.wordpress.com/2009/12/23/xristoppd/
Η φωτοκάρτα είναι των Πάλλη και Κοτζιά και είναι γύρω στα 1900.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Νο. 1319. Βόλος μεγαλοβδόμαδο 1941

Η φωτογραφία είναι από την ίδια ομάδα φωτογραφιών που εμφανίστηκε πρόσφατα, σε online δημοπρασία. Έγραφε 25-4-1941. Οι φωτογραφίες ανέφεραν την 2η τεθωρακισμένη μεραρχία των Γερμανών (Panzer) που μετά την μάχη των Θερμοπυλών, ένα κομμάτι της ήρθε για να σιγουρέψει το λιμάνι του Βόλου.

” Βάδιζα Βάβουλα, Βύρωνος. Εκεί, σε κάποιο μπαλωματάδικο ήταν το κόμμα παλιά, αλλά τι κόμμα να βρισκες; Εδώ είχε αλαλιάσει κόσμος.
Παντού άκουγες: «Γερμανοί, φτάνουν οι Γερμανοί!» η φήμη, τους προπορευόταν. Ε, μπινέδες, ελάτε να δούμε και τι θα καταλάβετε!
Δρόμοι άδειοι. 
Δρόμοι άδειοι, βουβά σπίτια, μα τι έγινε κόσμος, πού πάει, πού λάκιξε;
Βάβουλα, μάνα μου, που με θυμίζεις τα νιάτα μου, εσύ τόσο βουβή,εσύ τόσο μουγκή; Οι κανταδόροι σου τι να ’γιναν; Και τι οι φυσαρμόνι­κές σου; Τα αφράτα κορίτσια σου; Εσύ να πανιάσεις; Εσύ, Βάβουλα,που ’συχασμό δεν είχες; Εσύ να ζήσεις έτσι; Εσύ, Βάβουλα; Δε μου φαίνεται. Δεν το νομίζω.
Γύριζα στην πόλη κι έκλαιγα.
Στάζαν τα μάτια μου απ’ τη συφορά που ‘βρισκνε την πατρίδα. Αδερφοί, σε μεγάλα δεινά μπαίνουμε. Σε μέρες σκρόφες. Είχαμε που είχαμε τη φτώχεια μας, μας παίρνουν καβάλα τώρα και οι ξένες δυνάμεις. Έψαχνα να βρω άνθρωπο δεν έβρισκνα. Εσύ θα ζήσεις έτσι, Ελλάς, εσύ, η Ελλάς;
….
Βάραε καμπάνα στην Ανάληψις πένθιμα για τη σταύρωση.
Βάραε και για τη σταύρωση τση πατρίδας, για το λαό που κατέβαινε στον Άδη..”

ΣΗΜ. Το κείμενο είναι του Ηλία Λεφούση, με το γραφικό του ύφος, από το βιβλίο του “Χωρικοί” τομ. 3, σελ. 28-29.
Η φωτογραφία είναι από την ίδια ομάδα φωτογραφιών που εμφανίστηκε πρόσφατα, σε online δημοπρασία. Έγραφε 25-4-1941. Οι φωτογραφίες ανέφεραν την 2η τεθωρακισμένη μεραρχία των Γερμανών (Panzer) που μετά την μάχη των Θερμοπυλών, ένα κομμάτι της ήρθε για να σιγουρέψει το λιμάνι του Βόλου.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment

Νο. 1316 Η πυρκαγιά που έκαψε τον Άγιο Νικόλαο (21/22 Ιουνίου 1898)

Μια και τα νέα δείχνουν ξανά και ξανά την καμμένη Παναγία των Παρισίων, ας θυμηθούμε την πυρκαγιά που έκαψε τον Άγιο Νικόλαο στα 1898. Και ενώ η πόλη μόλις είχε πανηγυρίσει την δεύτερη απελευθέρωση από τους Τούρκους στις 25 Μαϊου 1898, και ο ρυθμός της πόλης γύριζε στα κανονικά του, ήρθε η νύχτα της 21 προς 22 Ιουνίου του 1898. Στις 11:10 κάτοικοι του Βόλου αντελήφθησαν καπνό στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Νικολάου. Οι καμπάνες ήχησαν. Κάποιοι έτρεξαν στον Ναό να διασώσουν μερικά κειμήλια και τα σκεύη. Στις 12:13 βγήκε από το ατμόπλοιο του Ελληνικού Ναυτικού “Μυκάλη”, ένα άγημα με μικρή αντλία που εμπόδισε την εξάπλωση της πυρκαγιάς στο διπλανό δημοτικό σχολείο. Έτσι μας λέει ο Ζωσιμάς Εσφυγμενίτης στο περιοδικό Προμηθεύς του Ιουλίου 1898 (από την συλλογή του ΔΗ.Κ.Ι). Εκεί παραθέτει λεπτομέρειες για την πυρκαγιά, που άρχισε από “πυραυνόν μετ’ ανθρακιάς” (=μαγκάλι με αναμμένα κάρβουνα) που χρησιμοποιούταν για το ζέον και τα θυμιατά.

Η φωτογραφία είναι από καρτ ποστάλ του Στ. Στουρνάρα που νομίζω χρονολογείται γύρω στα 1894-96 και σημειώνω το κτίριο του ναού που πιστεύω ότι είναι αυτό που κάηκε το 1898. Η σημασία του ναού για την πόλη ήταν ιδιαίτερα σημαντική μιας και ήταν το σημείο αναφοράς για την αρχή της πόλης. Ενώ το ξεκίνημα της πόλης ανάγεται στην αρχή της δεκαετίας του 1840 [1], οι τοπικές τουρκικές αρχές προσπάθησαν πολλές φορές για να τη σταματήσουν, άλλοτε έμμεσα, απαγορεύοντας την κατασκευή ενός σχολείου, ή μια εκκλησίας.

Στην Θεσσαλία της 1ης Αυγούστου του 1924, ο Περικλής Μαργαρίτης αναδημοσιεύει μια επιστολή (20η Μαρτίου 1850) του Δημητρίου Διαμαντή από την Κωνσταντινούπολη στον Αθανάσιο Δημητράκη (από τους πρώτους οικιστές της πόλης, όπου λέγει: “Διά δε την οικοδομήν της εκκλησίας του τόπου έτρεξα.. Μόνον κατόρθωσα και το έκαμα χαβαλέν εις τον (νέο) Καϊμακάμην μας… Να χτιστεί τέλος σας έγραψα, να εύρομεν μία καλύβα με σανίδια και ένα καντίλι κρεμμασμένο μέσα και ένας παπάς να διαβάζει εις τον τ ό π ο ν τ ο υ Α γ ί ο υ Ν ι κ ο λ ά ο υ, διότι αλλέως δεν είναι δυνατόν να κατορθωθεί”. Φαίνεται ότι ο Διαμαντής προσπαθούσε να φέρει τον καινούργιο Καϊμακάμη του Βόλου προ τετελεσμένου γεγονότος, μιας και η άδεια κατασκευής καινούργιου ναού ήταν δύσκολη.

Ο Νικόλαος Γάτσος (αλλά και ο Γεωργιάδης στην Θεσσαλία του) περιγράφουν την συνεχή προσπάθεια των ντόπιων να πείσουν τους Τούρκους κόλπα. Θάψαν αρχαίες πλάκες από την Δημητριάδα μαζί με μια εικόνα του Αγίου Νικολάου, τις οποίες “ανακάλυψαν” θριαμβευτικά προσπαθώντας να πείσουν τους Τούρκους ότι προϋπήρχε ναός στην θέση αυτή, άρα δεν επρόκειτο περί ανεγέρσεως νέου ναού στην οποία αντετίθεντο οι Τούρκοι αλλά περί ανακατασκευής παλαιοτέρου ναού. Ο Γάτσος χρονολογεί την ανέγερση του ναού στα 1856. [4]

Σε μια γαλλόφωνη εφημερίδα του 1854 [5] διαβάζουμε ότι “O Φουάντ Εφέντη έφτασε στο Βόλο στις 7 του μηνός [Σεπτεμβρίου 1854] και αναχώρησε την ίδια μέρα… Εκμεταλλεύτηκε την παρουσία του στον Βόλο για να βάλει τον θεμέλιο λίθο σε μία ελληνική εκκλησία, της οποίας η κατασκευή είχε εγκριθεί από την Πύλη. Δέχτηκε μια ευχαριστήρια προσφώνηση εκ μέρους των κατοίκων του λιμανιού και των τριγύρω χωριών”.

Ο Ζωσιμάς αναφέρει ότι ο ναός είχε κτισθεί το 1855 και εγκαινιάστηκε στις 21 Απριλίου του 1856.

[1] 514. Το πρώτο “ρυμοτομικό” σχέδιο του Βόλου (1842-43)
https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/photos/pb.255808977877830.-2207520000.1402275925./524884210970304/?type=3&theater
[2] Alexandra Yerolympos, “Urban reform in times of change, 1839- 1881. Ottoman town planning and frontier cities of Thessaly: The case of Volos”, European Association for Urban History Conference, Prague 2012
[3] Νο. 1142. Περισσότερα για τις αρχαίες στήλες στον Άγιο Νικόλαο και το χτίσιμο του Ναού.
https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/posts/1406343192824397
[4] Νο. 1268. Άγιος Νικόλαος
https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/posts/1835756863216359
[5] Νο. 1141. Η θεμελίωση του Αγίου Νικολάου (7 Σεπτεμβρίου 1854) https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/posts/1406334589491924

 

Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment