289. Άφησσος (φωτογραφία Νίκ. Στουρνάρα ~1950)

1472-half-logo
Όταν είπα σε κάποιο φίλο εξ Αφήσσου, ότι η Άφησσος έχει από τις καλύτερες παραλίες του Παγασητικού με έκοψε και είπε “όχι από τις καλύτερες, αλλά ΤΙΣ καλύτερες” και δεν έπερνε δεύτερη κουβέντα. Ίσως έχει δίκαιο.

Να τι μας λένε για το χωριό αυτό δυό από τις τοπογραφίες του 19ου αιώνα.

“… η Άφησος, επίνειον των επί του όρους κειμένων Νεοχωρίου και Νιάου., των οποίων οι κάτοικοι έκτιζαν και κτίζουσι ενταύθα οικοδομάς, εν οις κατερχόμενοι τον χειμώνα, διαχειμάζουσιν εν καιρώ της συλλογης των ελαιών. Ενταύθα ολίγα βηματα μακράν της θαλάσσης αναβλύζει εκ τινός λεκάνης πηγή διαυγεστάτου και αφθόνου ύδατος, όπερ οι κάτοικοι θεωρούσιν ως την έκρυσιν του κατα την ανατολικην πλευράν του Πηλίου εκ καταβόθρας αφανιζομένου παρά την Μακρυράχην ύδατος, τεκμαιρούμενοι εκ της εν αυτώ ανευρεύσεως φύλων οξύης, ήτις, ένθα το ύδωρ αναβλύζει ουδαμού παρατηρείται. ” Ν. Γεωργιάδη Η Θεσσαλία, 1880

O δε Ν. Μάγνης (ή καλύτερα ο Γ. Κωνσταντάς [1])  στην “Περιήγησις ή τοπογραφία της Θεσσαλίας και Θεσσαλικής Μαγνησίας” (1860) λέει: “Εις εν μέρος των παραλίων του χωρίου τούτου (σ.σ. Νεοχωρίου), το οποίον ονομάζεται Αβυσσος (!) αναβρύει ύδωρ τόσο πολύ ώστε αποτελεί μικρόν ποταμόν, απέχον του αιγιαλού 100 γαλλικά μέτρα. Την πηγήν ταύτην περιζώνει τροχοειδής δεξαμενή ασβεστόκτιστος, έχουσα ύψος τριών μέτρων, δι ής υψονε το ύδωρ ποτέ και ήρδευον τους πέριξ αυτής αγρούς”.

[1] Όπως μας υπέδειξε ο κ. Σπανός (http://www.thessaliko.gr) η “Περιήγησις ή τοπογραφία της Θεσσαλίας και Θεσσαλικής Μαγνησίας” (1860) Μάγνη, δεν είναι καθόλου δικό του έργο. Βρήκε στη βιβλιοθήκη των Μηλιών ένα ανέκδοτο έργο του Γρηγορίου Κωνσταντά του 1838 και το αντέγραψε παραλείποντας λέξεις ή αποδίδοντάς τες με δικές του! Το έργο αυτό εξέδωσε το 1991 ο Γιώργος Θωμάς στο Βόλο, με τον τίτλο, “Η ανέκδοτη Χωρογραφία της ανατ. Θεσσαλίας από το Γρηγόριο Κωνσταντά. Ένα χειρόγραφο του 1838.

[2] Σχετικά με ορθογραφία της λέξης “Ἁφησσος” όπως βλέπετε ο Γεωργιάδης βάζει ήτα και ένα σίγμα, κα ο Κωνσταντάς την ονομάζει ‘Αβυσσο! ¨Εχω δεί και κάποια διαφήμηση σε εφημερίδα εποχής ~1900 που επίσης την ονομάζει Άβυσσο.
Το Φ.Ε.Κ. A 262/1912 που όρισε κατά κάποιο τρόπο πολλά από τα τοπονύμια την ονομάζει Άφυσσο με υ. Άρα θεωρητικά αυτό είναι και το σωστό (ή καλύτερα επίσημο) όνομα. Αλλά νομίζω ότι πιό κοινό είναι το Άφησσος… Μπέρδεμα δηλαδή…

[3] Ο φίλος Άρης Π. μας λέει ότι:
Περί ονομασίας έχω ακούσει και την εκδοχή του απάνεμου μέρους (α+φυσώ=άφυσος> Άφυσος>Άφησος). Έχει μια δόση αλήθειας, αφού το καλοκαίρι έχει ζέστη, ειδικά το βράδυ,σε σχέση μ’ άλλα παραθαλάσσια του Παγασητικού πχ Γατζέα, Μπούφα.
Επίσης: Αντιγράφω, αποσπασματικά, από το βιβλίο Γ. Ζαχαρίου “Το Νεοχώρι του Πηλίου”1990, με τίτλο ενότητας “Η Άφησσος” σελ.80-86:
1. Ο τότε δήμαρχος Στέρ. Ευαγγελινόπουλος ζητά το 1884: «Παρακαλούνται οι εν Βόλω κύριοι, όπως έκαστος συνδράμη δια την εν Αβύσσω ανεγειρόμενην εκκλησία […] Αγία Μαρίνα». (Εκείνο που κάνει εντύπωση είναι ότι η Άφησσος αναφέρεται στην έκκληση του δημάρχου ως Άβυσσος. Η ίδια ονομασία υπάρχει και σ’ εντολή το τούρκου διοικητή Βόλου 1875 προς Νεοχωρίτες […] Η μοναδική ερμηνεία : Η Άφησσος αρχικά δεν είχε χτιστεί στη σημερινή θέση. Για να αποφύγουν οι κάτοικοι τις επιδρομές των πειρατών, άρχισαν να κτίζουν τα σπίτια τους στο χαμηλότερο σημείο της χαράδρας που την σχηματίζουν δυο λόφοι βορειοανατολικά του Αμποβού[…] σήμερα ονομάζεται Μακριά Καλύβια […] Έτσι όταν οι κάτοικοι κατηφόριζαν απ’ τη Νιάου δημιουργούνταν σ’ αυτούς η εντύπωση, ότι ο οικισμός χανόταν σαν μέσα στην άβυσσο).
2. Η ονομασία του συνοικισμού υποστηρίζεται ότι οφείλεται στα όσα έχει γράψει ο Ηρόδοτος περί Αργοναυτών: «Οι Αργοναύται εντεύθεν υδρευσάμενοι έμελλον α φ ή σ ε ι ν εις το πέλαγος»
Στη μονογραφία της δασκάλας Ευανθ. Χρυσοχού «Νεοχώριον Πηλίου» 1955 -σε ανατύπωση του 1991- διαβάζουμε:
1. Επίνειον του Νεοχωρίου είναι το χωριό Άφησσος κτισμένο εις την παραλίαν του Παγασητικού κόλπου αμφιθεατρικά επί πετρώδους λόφου σε σχήμα τριγώνου έχοντος την βάσιν εις την παραλίαν και την κορυφήν εις λόφον υψηλά ένθα η τοποθεσία Μαντέμια. Περιλαμβάνει περί τα 170 σπίτια, πολλά των οποίων είναι θαυμάσιες βίλλες […]
2. Το όνομα «‘Αφησσος» προέρχεται από τας Αφέτας των αρχαίων από τας οποίας ο στόλος του Ξέρξη πήρε νερό από την πηγή που μνημονεύει ο Ηρόδοτος εις την ιστορίαν του. Αι Αφέται μνημονεύονται και στην Αργοναυτική εκστρατεία διατί από εκεί ξεκίνησε η Αργώ για την Κολχίδα, «αφέθη προς πλούν». Τα ανωτέρω δύνανται να υποστηριχθούν επιμόνως, δεδομένου ότι η επιτροπή εκ λογίων, έδωσε την ονομασίαν του Δήμου (1881) […] Αφετών.

[4] Μας λέει όντως ο Ηρόδοτος ότι:  ” ἔστι δὲ χῶρος ἐν τῷ κόλπῳ τούτῳ τῆς Μαγνησίης, ἔνθα λέγεται τὸν Ἡρακλέα καταλειφθῆναι ὑπὸ Ἰήσονος τε καὶ τῶν συνεταίρων ἐκ τῆς Ἀργοῦς ἐπ’ ὕδωρ πεμφθέντα, εὖτ’ ἐπὶ τὸ κῶας ἔπλεον ἐς Αἶαν τὴν Κολχίδα· ἐνθεῦτεν γὰρ ἔμελλον ὑδρευσάμενοι ἐς τὸ πέλαγος ἀφήσειν. ἐπὶ τούτου δὲ τῷ χώρῳ οὔνομα γέγονε Ἀφέται.”   Δηλαδή, “υπάρχει ένα μέρος στον κόλπο της Μαγνησίας όπου λέγεται ότι ο Ιάσων και οι σύντροφοι του έστειλαν τον Ηρακλή για νερό και τον άφησαν πίσω καθ’ οδόν προς την Κολχίδα. Ο σκοπός τους ήταν να πάρουν νερό και μετά να αναχωρήσουν. Γι΄αυτό το μέρος αυτό λέγεται Αφέται” (από το ρήμα αφίημι – κάποιοι σχολιαστές λένε ότι το όνoμα είναι αυτό που έδωσε βάση στον μύθο). Αλλά δεν υπάρχει αρχαιολογική σύνδεση με την Άφησσο και μάλιστα κάποιοι λένε πως οι αρχαίες Αφέται πρέπει να ήταν πιό κοντά στην άκρη του ποδιού της Μαγνησίας. Ίσως κάποιος αρχαιολόγος να μας διαφωτίσει (δεν έχω τα βιβλία μου πρόχειρα :)).

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s