Η Γαλιάγρα του Κασσαβέτη στο Χορευτό

Galiagra-Kassabeth

Καλό μήνα. Νοέμβρη οργώματα κι ελιές, δεν απολείπουν οι δουλειές,  που λἐει η παροιμία, που συνηρμικά οι “ελίες” με έκαναν να διαλέξω για την σημερινή φωτογραφία μιά ακουαρέλλα που αναπαριστά την γαλιάγρα του Κασσαβέτη στο Χορευτό. Τί σημαίνει “γαλιάγρα”;  O φίλος Αρης Π. και το κείμενο που έγραψε για τις ελίες Πηλίου (http://anolehonia.blogspot.com/2012/12/blog-post_12.html και http://anolehonia.blogspot.com/2012/12/2_26.html)  Αντιγράφω ένα κομμάτι αυτολεξεί.

“[Η ελιά]  Καλλιεργείται σ’ όλο το μήκος και πλάτος του βουνού του Πηλίου. Ειδικά στο Νότιο Πήλιο η ελιά είναι μονοκαλλιέργεια. Τα ελαιόδεντρα σήμερα τα αγοράζουμε έτοιμα από τα φυτώρια και τα μεταφυτεύουμε. Παλιά, οι ίδιοι οι αγρότες έβγαζαν ένα «κουλουρίζ’» (=παραφυάδα) αγριελιάς και το μεταφύτευαν στην οριστική θέση του. Μετά από συνεχές πότισμα την άνοιξη το «θ’λιάζανι» (=εμβολίαζαν). Αυτό «έπιανι» (=ριζώνε) και μεγάλωνε σιγά-σιγά και σε λίγα χρόνια απέδιδε καρπό. Η ελιά την άνοιξη θέλει «καθάρ’σ’μα»(=κλάδεμα), κοπριά ή λίπασμα. Το καλοκαίρι ή καλλιέργεια είναι σε μέρος «βαρκό» (=υγρό και βαλτώδες έδαφος) δεν χρειάζεται πότισμα. Αν είναι σε μέρος «στραγγ’στό» (=έδαφος που δεν κρατάει υγρασία) ή «ριβένι» (=άγονο, πετρώδες έδαφος), θέλει «δασιά πότ’σ’μα» τους θερινούς μήνες.

Ο ελαιόκαρπος ωριμάζει από το τέλος του καλοκαιριού και στα μέσα φθινοπώρου μαζεύονται οι πράσινες ελιές, το «κουρούκ’». Αυτό το μάζεμα σταματά μόλις «γαλατσιάσ’νι οι ’λιές» και αρχίσουν να κοκκινίζουν. Η τελική συγκομιδή αρχίζει μετά απ’ τα μέσα Οκτώβρη. Σε παλιότερες εποχές η συγκομιδή γινόταν «σι δυο χέργια» δηλαδή σε δύο στάδια. Πρώτα έπαιρναν τα «αρίλουγα απ’ μαυρίσανι» και μετά τον υπόλοιπο καρπό.  Το “γκρέμ’σμα” γινόταν με λούρια ή καλάμια μόνον από τους άντρες. Οι ελιές έπεφταν στο χώμα και από εκεί τις μάζευαν οι γυναίκες μέσα “στ’ς κούφες“(=κοντά κοφίνια καλαμένια ή από λυγαριά). Μετά τις έριχναν στα “γαλίκια” (=πλεκτά καφάσια σαν τις σημερινές κλούβες) ή «στ’ς αρκάδες» (=μεγάλα κοφίνια των 50-60 οκάδων). Αυτές τις μεταφέρανε με τα ζώα στα σπίτια ή στις αποθήκες για “διάλεγμα“. Σήμερα χρησιμοποιούν πανιά για να μην πέφτουν στο έδαφος, ελαιοραβδιστικά ή δονητές για το γκρέμισμα και κλούβες(=πλαστικά καφασια αποθήκευσης) για τη μεταφορά.  Όταν ο καρπός λόγω κρύου «ζάρουνι» τον αφήνανε μέχρι να «ξιγυαλίσει» και μετά τον συγκομίζανε. Αν μετά τη διαλογή ο καρπός είναι εμπορεύσιμος, σήμερα συνήθως πουλιέται αμέσως. Παλιά έμπαινε «στ’ν κάδ’» (=κάδη, ειδικό μεγάλο βαρέλι χωρίς καπάκι) σε αλατισμένο νερό το «γάρο» και «γιένονταν» (=ωρίμαζε).Η περιεκτικότητα σε αλάτι του «γάρου» μετριέται με το «γραδόμετρο»(= πυκνόμετρο) και πρέπει να είναι από 8 ως 10 βαθμούς. Έτσι διατηρούταν μέχρι την πώλησή του, ακόμη και 2-3 χρόνια.
Για οικιακή κατανάλωση, οι παραγωγοί έπαιρναν τις φρέσκες ζαρωμένες ελιές και αφού τις έβρεχαν με νερό, τις έβαζαν σε τσουβάλι με μπόλικο χοντρό αλάτι. Μετά τις «πάτσιαζαν» (=πλάκωναν) με μια βαριά πέτρα. Σε δυο βδομάδες ήταν έτοιμες για φαγητό. (γρήγορη ωρίμανση πριν τα Χριστούγεννα)

Ο καρπός που είναι «πεσιάς»(=ελιές που πέφτουν στο έδαφος) ή κακής ποιότητας «λαδουλιές», οδηγείται στη «γαλιάγρια» (=ελαιοτριβείο) για ελαιοποίηση (=παραγωγή λαδιού).

Οι ελιές Πηλίου δεν είναι ιδιαίτερα αποδοτικές σε λάδι όπως π.χ. οι κρητικές ή οι μεγαρίτικες. Όμως παίζει ρόλο η περιοχή καθώς και αν «του πιριβόλι»(=ελαιώνας) είναι ποτιστικό ή άνυδρο. Από τα άνυδρα κτήματα οι ελιές βγάζουν περισσότερο λάδι, όπως και οι ελιές οι «ζαρουμένες» αφού έχουν αφυδατωθεί λόγω κρύου.
Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s