843. ΓΟΛΟΣ – ΓΚΟΛΟΣ (GΟLOS) – ΒΩΛΟΣ – ΒΟΛΟΣ

12804739_864222913703097_12537458598232781_n[1]

Η φωτογραφία του Κάστρου είναι από το εξαιρετικό βιβλίο “Το κάστρο στα Παλιά του Βόλου” [1], έκδοση 7ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων με κείμενα Αρχ. Αναστασιάδου, και Ασπ. Ντίνα. Αξίζει να το διαβάσετε!

Αυτή η φωτογραφία μου δίνει την αφορμή να συζητήσουμε ένα σχετικά δύσκολο θέμα – το όνομα του Βόλου. Κατά τον 14ο αιώνα αναφέρεται για πρώτη φορά το κάστρο του Βόλου ως “Γόλος” από τον Ιωάννη Καντακουζηνό που έγραψε ότι ο ύπαρχος Θεσσαλονίκης Μονομάχος στα 1333 «είλε τον Γόλον», δηλαδή κατέλαβε τον Γόλο.

Για την προέλευση του ονόματος του Βόλου στην αρχή του 20ου αιώνα είχε αρχίσει μια μεγάλη συζήτηση. Ο Δ. Τσοποτός έγραψε μια μονογραφία [1] στη οποία ισχυρίζονταν ότι το όνομα Βόλος είναι καθαρά ελληνικό. Ο Νικόλαος Γιαννόπουλος όμως στο άρθρο του “Το φρούριο του Βόλου” [2] αναφέρει:

“Ημείς εγράψαμεν περί της καταγωγής του ονόματος Γόλος και εν τη «Λαϊκή Φωνή» και εν τη «Επετηρίδι της Εταιρείας των Βυζαντινών Σπουδών» (τόμ. A’. 1924, σ. 222) αναφέροντες εκεί ότι το όνομα Γόλος είναι σλαυϊκόν gol = γυμνός και golos = έδρα διοικήσεως”

Εξηγεί ο Γιαννόπουλος:

“Παρατηρούμεν ούτως ότι από του 1333 μέχρι του 1874 έχομεν 10 μαρτυρίας [περί τής γραφής Γόλος, εξ ων τρεις μεν υπό ξένων περιηγητών, οίτινες παρέλαβον την εγχώριον προφοράν του ονόματος, επτά δε υπό ημετέρων συγγραφέων και γραπτών μνημείων. Από του 1540 μέχρι του 1880 εχομεν την γραφήν Βόλος εις 37 μαρτυρίας, εν εγγράφοις μνημείοις, εξ ων δέκα επτά προέρχονται εκ ξένων συγγραφέων και είκοσιν εξ ημετέρων. Εκ τούτων φαίνεται ότι οι αρχαιότεροι ξένοι από του 1540 και εξής έγραψαν Volo, Volio και ό Dodwell Bolo. Οι δε μεταγενέστεροι ξένοι ηκολούθησαν τούς παλαιοτέρους. Την γραφήν Βώλος πρώτος παραδίδει ο ’Αθηνών Μελέτιος, ο γεωγράφος, εξελληνίσας την λέξιν Γόλος και σχετίσας αυτήν προς το βώλος (γης) τω 1714.
Εκ των ημετέρων οι γράψαντες Βώλος από του 1743 και εξής παρατηρούμεν ότι ήσαν άπαντες λόγιοι, πλήν του εν έτει 1776 Κουτζοδιδασκάλου γράψαντος εν τη σημειώσει του Τριωδίου τής παρά τήν Τσαγγαράδα μονής «Κοτίκια» « Βολιότοις»

Άντιθέτως έχομεν δυο συγγραφείς Μάγνητας εγχωρίους, λίαν γνωστούς εις τον κόσμον|των λογίων, τούς Γρηγόριον Κωνσταντάν, ιεροδιάκονον, και οίτινες ηκολούθησαν την προφοράν του λαού γράψαντες Γόλος, και τον Νικόλαον Μάγνητα δημοσιεύσαντα «Περιήγησιν τής Θεσσαλίας και Θετταλο- μαγνησίας» (έν Άθήναις 1860, σελ. 49 και 54), γράψαντα και υποστηρίξαντα τήν γραφήν και προφοράν Γώλος. Επίσης έχομεν την επιστολήν του Ντούλια, διάσημου Αλβανοί άρχιληστού εν ετει 1864 γράψαντος και τους δύο τύπους Γουλιότες και Βόλος, επομένως ακολουθήσαντος την λαϊκήν προφοράν Δανιήλ Φιλιππίδην εκ Μηλεών, γράψαντας «Γεωγραφίαν Νεωτερικήν», δημοσιευθείσαν εν Βιέννη τω 1791 (τόμ. Λ’, σελ. 204) εν δημοτική γλώσση”

Επίσης έχομεν και την Τουρκικήν γραφήν και προφοράν Γκολόζ—Γόλος εις όλα τα επίσημα έγγραφα και εις την Τουρκικήν προφορικήν γλώσσαν.

Εκ πάντων όθεν τούτων εξάγεται ότι από του Μελετίου και εξής, το 1714, οι ημέτεροι λόγιοι νομίσαντες πιθανώτατα ότι ή λέξις Γόλος είναι Τουρκική, διότι αυτήν εχρησιμοποίουν και οι Τούρκοι, ήρχισαν να γράφωσι και προφέρωσι Βόλος αντί Γόλος, εξελληνίσαντες την λέξιν και σχετίσαντες αυτήν προς το βώλος (γής), μεταδόσαντες δε και εις τον λαόν εν μέρει την προφοράν Βόλος. Αξιοπιστότεροι ως προς την επικρατούσαν τότε και μέχρις ημών προφοράν Γόλος είναι οι εγχώριοι γεωγράφοι συγγραφείς Γρηγόριος Κωνσταντάς, Δανιήλ Φιλιππίδης και Νικόλαος Μάγνης. Από δε του τελευταίου τετάρτου του ΙΗ’ αιώνος ήρχισαν νά είναι εν χρήσει αμφότεροι οι τύποι παρά τω λαώ Γόλος και Βόλος, ενώ παρά τοις λογίοις ήτο εν χρήσει και άρχαιότερον η λέξις Βόλος. Ο αρχαιότερος όμως τύπος Βόλος άπαντα παρά τοις ξένοις μόνον.

Ο κ. Δ. Κ. Τσοποτός όμως μη παραδεχόμενος ως πρωταρχικόν το όνομα Γόλος διά του άνω μνημονευθέντος βιβλίου αυτού θέλει να τo εξελληνίση παράγων αυτό από της λέξεως βόλος, βολή, εν χρήσει ούσης παρά τοις αλιεύοιν επί της άγρας ιχθύων. Επί του θέματος τούτου εδημοσίευσεν εσχάτως μελέτην ο διαπρεπής γλωσσολόγος κ. Γ. Ν. Χατζιδάκις, παραδεχόμενος ως πρωταρχικόν και Σλαυϊκής καταγωγής το όνομα Γόλος, απορρίπτων δε την ετυμολογίαν του κ. Τσοποτού εκ τής λέξεως βόλος, βολή”.

Ο Γ. Ν. Χατζιδάκις ( https://el.wikipedia.org/wiki/Γεώργιος_Χατζηδάκις ) θεμελιωτής της επιστήμης της γλωσσολογίας στην Ελλάδα έγραψε το ένα άρθρο στο Επετηρίδα της Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών στο οποίο αποκρούει την πρόταση του Δ. Τσοποτού ως παρετυμολογία, και δέχεται την σλαυική καταγωγή του ονόματος και καταλήγει:

“Λυπούμαι πολύ ότι δεν ηδυνήθην να συμφωνήσω κατά πάντα προς τον αξιότιμον κ. Τσοποτόν. Αλλά «φίλος μεν Πλάτων, φιλτάτη δε η αλήθεια». Λοιπόν ας ακουσθώσι και αι αντιρρήσεις αύται και εκ του αγώνος θα διαλάμψη η αλήθεια. ”

Τέλος να σημειώσω ότι η σύνδεση της ονομασίας Βόλος με το Ιωλκός (ως παραφθορά) δεν έχει καμμία ιστορική συνέχεια και επομένως (κατά την γνώμνη μου) δεν είναι σωστή.

[1] “Το Κάστρο στα Παλιά του Βόλου”, 2014 http://tinyurl.com/jerefb9
[2] Δ. Κ. Τσοποτού, Ό Παγασητικός κόλπος και ο Βόλος, εν Aθήναις 1930
[2] Το Φρούριον του Βόλου, Επετηρίς Εταιρ. Βυζαντινών Σπουδών τόμ. 8, 1931, σελ. 110
[3] Γ. Ν. Χατζιδάκι, Βόλος – Γόλος, “Επετηρίς Εταιρ. Βυζαντινών Σπουδών”, τόμ. 6′. 1930, σελ. 231

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s