881. Tα σημάδια του καιρού (1770)

13227792_913007112158010_6078341907977263063_o[1]
Πως άραγε καταλάβαιναν τον καιρό που έρχονταν εκείνα τα χρόνια; Την απορία αυτή μας λύνει ένα κείμενο του πατριάρχη Καλλίνικου Γ’ από την Ζαγορά, που απευθύνεται σε κάποιον ονόματι Φίλιππο, ο οποίος αγωνιούσε τι καιρό θα κάνει ώστε να φύγει για την ξενητιά. Το βρήκε στην βιβιοθήκη της Ζαγοράς και το αντέγραψε, ο Βαγγέλης Σκουβαράς στο βιβλίο του “Στο Λειμώνα της Παράδοσης: Πηλιορείτικα Α'”. Η γλώσσα ήταν αρχαΐζουσα και έκανα μια αδόκιμη προσπάθεια να το μεταφέρω σε πιό κατανοητή γλώσσα. Εσείς οι φιλόλογοι, αν βρείτε λάθη – διορθώστε με, τον θρασύ μηχανικό που τολμάει τέτοια πράγματα 🙂.

Λέει λοιπόν ο Καλλίνικος:

“Ζητάς γαλήνιου και άστατου καιρού
να μάθεις τα σημάδια, γρήγορα για να φύγεις.
Γι΄ αυτό και εμείς σου γράφουμε, εκείνα που
προγράψαν αυτοί που είναι γνώστες.
Στην τρίτη ή στην τέταρτη του φεγγαριού τη φάση
λεπτό και καθαρό αν φαίνεται
καλοσύνη σημαίνει, αγαπητέ μου φίλε.
Αν είναι και πανσέληνος και φαίνεται καθάρια,
κι αυτό καλό και αίθριο καιρό σου προμηνάει.
Επίσης μισοφέγγαρο το ίδιο σου δηλώνει.
Αν είναι όμως κόκκινο, αέρα λέει να κάνει,
δυνατό ή σύντομο, ανάλογα το χρώμα.
Χλωμή σελήνη αν θα δεις, βροχή σε περιμένει.
Αν ανατείλει καθαρός ο ήλιος, ο καιρός θα είναι γαλήνιος
και αν πριν απ΄ την ανατολή δεις ένα μικρό συννεφάκι,
πάλι ο καιρός καλός θα είναι.
Μικρά και σκορπισμένα σύννεφα στην δύση του ηλίου
σημαίνουν ανομβρία.
Αν είναι ο ήλιος καθαρός και χωρίς σύννεφα την επομένη,
γαλήνιος καιρός θα έρθει.
Αν δεις σύννεφα κόκκινα, μικρά και σκορπισμένα
την ώρα του δειλινού, μέρες πολλές χωρίς βροχή θα έρθουν.
Μια κουκουβάγια ασταμάτητα αν τραγουδάει τη νύχτα
και μια κουρούνα μαλακά αν μεσ’ τη μέρα κράζει, κι αυτά το ίδιο λένε.
Αν οι άκρες της σελήνης είναι θαμπές και στομωμένες
βροχή να ξέρεις δείχνουνε.
Και ο κόκκινος και ο φλογερός του φεγγαριού ο κύκλος,
ταραχή και χειμώνα προαγγέλλουν
Kαι αν χλωμό κάτι φανεί τριγύρω απ΄το φεγγάρι,
και αυτό βροχή μηνάει.
Και αν είναι δύο οι κύκλοι τριγύρω απ’ το φεγγάρι,
χειμώνα προμηνύουνε και για πολλές ημέρες.
Και αν φαίνονται μαυριδεροί ή αν της ανατολής ο ήλιος είναι κόκκινος ή μαύρος, πάλι βροχή θα έρθει.
Αν σύννεφο σκοτεινό φανεί πλάι στις ακτίνες του την ώρα που ανατέλλει,
και αυτό βροχή σημαίνει.
Και όταν ακούγονται βροντές και αστραπές, παιδί μου,
χειμώνας πάλι έρχεται.
Και αν αστραπόβροντα ακούγονται
μια από το νότο και μια από βορρά, έρχεται άνεμος πολύς.
Όταν θαλασσοπούλια και λιμνοπούλια πέφτουνε μέσ’ το νερό πολλές φορές με βία, τότε χειμώνας έρχεται.
Διπλό ουράνιο τόξο αν φαίνεται, και αυτό βροχή σημαίνει.
Σε χύτρα ή τέντζερη σπίθες όταν ανάβουν,
βροχή κι αυτές σημαίνουν.
Αν η κουρούνα κολυμπάει σε νερά θαλάσσινα και μέσα σε ποτάμια,
και κατοικίδια πτηνά κράζουνε και φωνάζουν,
και τα κοράκια κάνουνε μπάνιο μέσα στην σκόνη,
οι κάργιες και τα άλλα πουλιά καθώς και χελιδόνια
γύρω στις λίμνες με βοή πετούν και τριγυρίζουν,
και οι μύγες τσιμπάνε πιο πολύ,
οι χήνες και οι πάπιες πετάνε βιαστικές
και τα κοπάδια είναι ανήσυχα,
όλα αυτά βροχή σημαίνουν, αγαπητέ μου.
Του δε μικρότερου χειμώνα τα προγνωστικά,
τα πουρνάρια και οι βελανιδιές φορτωμένα από καρπούς,
και οι γίδες και τα πρόβατα που ζευγαρώνουν και ξαναζευγαρώσουν,
τα ζώα που σκάβουν τη γή με τις οπλές τους,
και στρέφουν τα κεφάλια τους προς τον βορρά,
χειμώνα βαρύ, δείχνουν ετούτα τα σημάδια.
Αυτά είχα να σου πώ Φίλιππε, τέκνο του Χριστού, να είσαι καλά, σωματικά και ψυχικά.”

Το αρχικό κείμενο είναι εδώ:

“Ζητείς μαθείν προγνωστικά ευδιεινού αέρος
ομού και του χειμερινού, άτε αποδημήσαι
μετ΄ου βουλόμενος, όθεν σε σημειούμεν
εκείνα, a προέγραψαν δεινοί οι περί ταύτα.
Τριταία η σελήνη ουν ούσα και τεταρταία
λεπτή και καθαρά αυτή ούσα και φαινομένη,
δηλοί ευδίαν, φίλτατε. Πανσέληνος δε ούσα,
εάν καθαρά φανή δηλοποιεί ευδίαν.
ομοίως και διχοτόμος τούτο αυτό σημαίνει.
Ερυθροτέρα δε αυτή ούσα τε προμηνύει
άνεμον μέγα ή βραχύ κατά το χρώμα ταύτης.
Είδε τι μελαινόμορφον αυτής φανή, σημαίνει
βροχήν, ομού και καθαρός ήλιος ανατέλλων
ευδίαν και αυτό δηλοί. Και προ του ανατείλαι
αυτόν νέφους μικρού εγγύς όντος και φαινομένου
ευδίαν πάλιν έσεται. Δύνοντος δε ηλίου,
εάν ώσι περι αυτόν νέφη διεσπασμένα,
σημαίνουσι, μηνύουσιμ εκείνα ανομβρίαν.
Δυνόμενος δε καθαρός και άνευ νεφελών του
την επιούσαν προδηλοί ότι ευδία έσται.
Νέφη δε ερυθρότερα διεσπασμένα όντα
περί δυσμάς, ώ φίλτατε, δηλούσιν ανομβρίαν.
Και γλαύξ άδουσα συνεχώς την νύχτα και κορώνη
πράως ημέραν κρώζοντες τούτο αυτό δηλούσι.
Τριταία δε ούσα αυτή πάλιν και τεταρταία
και κεραστέας έχουσα αμβλείας τ΄ αχλυώδεις,
Όμβρον εκείνα γίγνωσκε δηλοί και προσημαίνει.
Και ερυθρός φαινόμενος πάλιν εκείνης κύκλος,
Η και πυρώδης, ταραχήν σημαίνει και χειμώνα.
Αν δε τι μεναινόμενον ούσης γε και πανσελήνου
περί αυτήν ,τέκνον, οφθή, δηλοί εκείνον όμβρον.
Εάν δε και περί αυτήν άλωνες δύο ώσιν,
χειμώνα προμηνύουσιν εέσεσθαι ή και πλείους.
Και είπερ μελαινόμεναι εισί και καθορώνται,
ομοίως και ο ήλιος, ω φίλε μου ανατέλλων
ή ερυθρός ή μελανός όμβρους αυτός σημαίνει.
Ομού και νέφος σκοτεινόν αν παρά τας ακτίνας
φανεί γε ανατέλλοντος, όμβρον δηλοί και τούτο.
Και όθεν γίνονται βρονταί και αστραπαί τεκνίον,
εκείθεν πάλιν έσεσθαι δηλούσι τον χειμώναv
Εάν δε εξακούωνται ποτέ μεν εκ του νότου
βρονταί και αυ εκ του βορρά και αστραπαι ωσαύτως
πενχθήσεται δηλοί άνεμος εξ εκείνων.
Και όρνεις δε θαλάττιαι, φίλτατε, και λιμναίαι
εφ΄ύδατος λουόμεναι βια τε και συχνάκις
χειμώνα προμηνυουσις, διπλή δ΄ ίρις φανείσα
όμβρον δηλοί και το διπλούν. Έτι δε και εις χύτραν
ή και χαλκείον, Φίλιππε, γινόμενοι σπινθήρες
τούτο αυτό σημαίνουσι προσέτι και κορώνη
εις ύδατα και ποταμούς πλέουσα, νηχομένη
και όρνεις κατοικίδιες κράζουσι και βοώσαι
και κονιώμενοι πυκνώς και κόρακες οσαύτως
και κολοιόι και έτερα πτηνά και χελιδόνες
λίμναις περιπετώμεναι μετά βοής και μύιαι
δακνάουσαι περισσότερον και χήνες τε και νήσσαι
πετώσαι, επειγόμεναι και ποίμνια σκιρτώντα
όμβρους δηλούσι,φίλτατε. Του δε γε μικροτέρου
χειμώνος τα προγνωστικά, οι πρίνοι τε και δρύες
πολύν φέρουσαι τον καρπόν και οχεύεσθαι αίγες
και οίες βουλόμεναι οχεύεσθαι τε πάλιν
και τα βοσκήματα την γην εάν ποσιν ορύττη
και προς βορράν τας κεφαλάς τείνει χειμώνα μέγαν
ταύτα προσαγορεύουσι. Και ταύτα περί τούτων,
Φίλιππε τέκνον εν Χριστώ, και έρρωσο κατ’ άμφω.”

ΣΗΜ. Η φωτογραφία είναι του Νικολάου Στουρνάρα.

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s