1039. Δευτέρα 15 Μαρτίου 1311 – Η μεγάλη μάχη του Αλμυρού.

Φραγκικό Δουκάτο των Αθηνών εναντίον Καταλανικής Εταιρείας. Σαν να λέμε Παρί Σαιντ Ζερμαίν εναντίον Μπαρτσελόνα. Σημειώσατε 2.. 🙂

Ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. 100+ χρόνια μετά από την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως από τους σταυροφόρους στα 1204, η κατάσταση στον ευρύτερο βυζαντινό χώρο είναι μπερδεμένη. Η Κωνσταντινούπολη έχει ανακαταληφθεί από τους βυζαντινούς, αλλά οι Τούρκοι πιέζουν από την Ασία και οι Βουλγάροι με τους Σέρβους από το βορρά. Το Δεσποτάτο της Ηπείρου έχει εξασθενήσει, αλλά κρατάει ακόμα. Στον νότο, μετά την άλωση του 1204 δημιουργήθηκαν το Πριγκιπάτο της Αχαΐας και το Δουκάτο των Αθηνών. Η Θεσσαλία αλλάζει χέρια μεταξύ του Δουκάτου της Ηπείρου, των Φράγκων και των Βυζαντινών της Κωνσταντινούπολης. Μάλιστα γίνεται μια ναυμαχία στον Παγασητικό και μια πολιορκία της Δημητριάδος για τις οποίες θα μιλήσουμε άλλη φορά.

Στην μέση όλων αυτών, υπάρχει η φοβερή Καταλανική Εταιρεία (ή Κομπανία), [1] ένα μισθοφορικό σώμα Καταλανών που έδρασε τον 14ο αιώνα στη Σικελία, στις μικρασιατικές και ευρωπαϊκές περιοχές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ιδρύθηκε από τον γερμανοιταλό Ροζέ ντε Φλορ. Αυτός αρχικά ήταν μέλος του τάγματος των Ναϊτών αλλά κατηγορήθηκε από αυτούς για υπεξαίρεση και, αφού διέφυγε, έφτιαξε μισθοφορικό σώμα από Καταλανούς και Αραγωνέζους (Αλμογάβαρους) και προσέφερε τις υπηρεσίες του σε όποιους πληρώναν. Το πεδίο δράσης τους ήταν η Σικελία, αλλά ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ανδρόνικος Β΄ Παλαιολόγος, που υπέφερε από έλλειψη στρατού για να αντιμετωπίσει τους Τούρκους στη Μικρά Ασία, ζήτησε την βοήθειά τους. Έτσι το 1303 αποβιβάζονται στην Κωνσταντινούπολη και αρχίζουν να βοηθούν τους βυζαντινούς. Σύντομα αποκτούν βλέψεις για τον σχηματισμό ενός δικού τους κράτους στην Μικρά Ασία. Ο Ανδρόνικος στο μεταξύ αδυνατούσε να εκπληρώσει τις οικονομικές του υποχρεώσεις προς τους Καταλανούς, με αποτέλεσμα αυτοί να στραφούν εναντίον των ντόπιων βυζαντινών πόλεων. Για να καλοπιάσει τον ντε Φλορ, του προσφέρει τον τίτλο του Καίσαρα, αλλά ταυτόχρονα βάζει μισθοφόρους του και τον δολοφονούν το 1305. Τότε αρχίζει η περίφημη “Καταλανική εκδίκηση” με επιθέσεις στην Θράκη, την Μακεδονία ακόμα και το Άγιο Όρος. Βαδίζουν και εναντίον της Θεσσαλονίκης αλλά εκεί απωθούνται από τον βυζαντινό στρατηγό Χανδρηνό που τους “σπρώχνει” προς το νότο.

Έτσι στα 1309, οι Καταλανοί περνούν τα Τέμπη, καταλαμβάνουν την Θεσσαλία και φτάνουν μέχρι την Υπάτη. Οι ντόπιοι άρχοντες τους ανέχονται διότι ελπίζουν στην βοήθειά τους εναντίον του Δουκάτου των Αθηνών. Ο δούκας των Αθηνών Γκωτιέ Ε΄ ντε Μπριέν όμως αφενός μισθώνει μερικούς από τους Καταλανούς για να εδραιώσει την εξουσία του στην Φθιώτιδα και την Θεσσαλία και ταυτόχρονα σχεδιάζει εκστρατεία εξόντωσης τους γιατί τους θεωρεί απειλή.
Οι Καταλανοί πράγματι βοηθούν τους Φράγκους των Αθηνών με ένα αριθμό μισθοφόρων (περίπου 700 από τους 4-8 χιλιάδες που είχαν), αλλά όταν μαθαίνουν τα σχέδια του Δούκα των Αθηνών οχυρώνονται κοντά στις Φθιώτιδες Θήβες προς των Αλμυρό κοντά στο Χολόρεμμα (τον αρχαίο Κουάριο ποταμό).

Οι Καταλανοί φοβούμενοι το πανίσχυρο ιππικό των φράγκων εκτρέπουν τα νερά του ποταμού και πλημμυρίζουν την γύρω περιοχή, η οποία μεταβάλλεται σε έλος. Την Δευτέρα 15 Μαρτίου 1311, ο Γκωτιέ, επικεφαλής του άνθους των ιπποτών των εν Ελλάδι φράγκων, επιτίθεται κατ΄ευθείαν στους Καταλανούς. Όμως τα άλογα των ιπποτών κολλήσαν στην λάσπη και οι βαριά οπλισμένοι ιππότες που έπεφταν στο έδαφος δεν μπορούσαν να σηκωθούν. Την κατάσταση αυτή προσπαθεί να αποδώσει ο καλλιτέχνης στην εικόνα της ανάρτησης [2] που την ζωγράφησε για το ολλανδικό περιοδικό Medieval Warfare Magazine. Η καταστροφή των Φράγκων ήταν τρομερή. Μια ομάδα τούρκων που ακολουθούσαν τους Καταλανούς και αρχικά παρακολουθούσαν την
μάχη από απόσταση όρμησε και αυτή εναντίον των Φράγκων για να προκληθεί μια ολοκληρωτική καταστροφή. Οι Καταλανοί όχι μόνο σκότωσαν τον δούκα των Αθηνών και περιέφεραν το κεφάλι του επί λόγχης, αλλά ξεκλήρισαν τον κορμό της γαλλικής ιπποσύνης στην Ελλάδα. Αυτό σήμανε ουσιαστικά και το τέλος της Φραγκοκρατίας στην Ελλάδα.

Η ονομασία των Φθιωτιδών Θηβών έκανε τον βυζαντινό ιστορικό Νικηφόρο Γρηγορά να τις μπερδέψει με τις Θήβες έξω από την Αθήνα και για πολλά χρόνια οι ιστορικοί θεωρούσαν ότι η σύγκρουση φράγκων και Καταλανών έλαβε χώρα στην Βοιωτία. Αυτό το λάθος διόρθωσε όταν ακόμα ήταν νεότατος ο περίφημος Νικόλαος Γιαννόπουλος. Σε ηλικία 19 χρονών αρχίζει γράφει το βιβλίο τα “Φθιωτικά” [3] όπου με βάση τις παρατηρήσεις του στο Χρονικό του Μορέως και άλλες πηγές διορθώνει τους μέχρι τότε ιστορικούς που αποκαλούσαν αυτή την μάχη – μάχη της Κωπαΐδας.

O Γιαννόπουλος παρέπεμπε [4] σ’ αυτό που έγραψε ο Buchon στα 1845, ο οποίος αναφέρεται στον δούκα των Αθηνών και λέει “le vaillant chevalier le conte Gautier de Brene qui en la Remyro fu mors des Catellens de la Compaignie” δηλαδή “ο γενναίος ιππότης Γκωτιέ ντε Βρεν που έπεσε νεκρός από τους Καταλανούς της Κομπανίας στον Remyro”. Remyro μια παραφθορά της λέξεως Αλμυρός – η οποία όμως είναι ξεκάθαρη μιας και στην υποσημείωση ο Buchon συμπληρώνει στη ελληνικά “εκείνον που εσκότωσαν ‘ςτον Αρμηρόν η Κομπανία” (δείτε το κείμενο στο [5]).

Το βιβλίο του Γιαννόπουλου εκδίδεται τελικά στα 1891. Στα 1892 ο Τάσος Νερούτσος με το άρθρο του “Χριστιανικαί Αθήναι” [6] κάνει την ίδια διόρθωση. Παρόλα αυτά, η σύγχυση συνεχίζεται για πολύ καιρό και οι γνώμες των ιστορικών διίστανται. Σήμερα είναι απόλυτα δεκτή η άποψη του Γιαννόπουλου που δικαιώθηκε 100% όταν βρέθηκε ένα γράμμα του Marino Sanudo του Μαρτίου 1327 που καθαρά λέει ότι η μάχη έγινε “ad Almiro” δηλαδή στον Αλμυρό [7].

Κατά την περίοδο που ακολούθησε, οι Καταλανοί κατέλαβαν και το Δουκάτο Νέων Πατρών (Υπάτη), την Βοιωτία και την Αθήνα. Η Εταιρεία ζήτησε τελικά να υπαχθεί στην επικυριαρχία του Βασιλείου της Αραγωνίας. Μέχρι και σήμερα, ο ο βασιλιάς της Ισπανίας Χουάν Κάρλος Α΄ έχει τον εθιμικό τίτλο «Δούκας της Αθήνας και Νέων Πατρών». Η βίαιη παρουσία της Καταλανικής Εταιρείας σημάδεψε την λαϊκή ψυχή όπου η λέξη Καταλανός είναι σχεδόν βρισιά μέχρι και στις αρχές του 20ου αιώνα. Σε δημοτικά τραγούδια της περιοχής της Υπάτης εκφράζεται η κατάρα «”…αν βουληθείς να μ’αρνηθείς και να με λησμονήσεις, να πέσεις σε Φράγκικα σπαθιά, σε Καταλάνου χέρια”» ή σε ένα νανούρισμα «”.. να βαρέσω τη Φραγκιά και τους Βαράγγους, τα σκυλιά τους Καταλάνους”» [1].

Σημαντικό είναι να αναφέρουμε ότι ο Στέφανοs Μελισσηνός-Γαβριηλόπουλος βυζαντινός κληρονομικός άρχοντας της Δημητριάδας προείδε την άνοδο της δύναμης των Καταλανών και σύνηψε σχέσεις φιλίας μ’ αυτούς. Πάντρεψε δε την αδελφή του Άννα Μελισσηνή – Γαβριηλοπουλίνα με τον αρχιστράτηγο των Καταλανών, Οttο de Novel, στον οποίο έδωσε προίκα ολόκληρη την περιοχή της Δημητριάδας, στην οποία περιλαμβάνονταν το Πήλιο και τα Λεχωνία (Castrum Del Castri Et De Liconia) [8]. Ο ελληνοκαταλανικός οίκων Μελισσηνών – Νοβέλ διοίκησε την περιοχή μας μέχρι την κατάρρευση των Καταλανών στα 1390. Μετά έρχεται η σειρά των Τούρκων…

[1] https://el.wikipedia.org/wiki/Καταλανική_Εταιρεία
[2] http://wraithdt.deviantart.com/art/Battle-of-Halmyros-278813212
[3] Ν. Γιαννόπουλος “Τα Φθιωτικά, ήτοι περιγραφή της επαρχίας Αλμυρού”, Αθήναι, 1891
[4] Γιαννόπουλος Ν.Ι. “Χρονικά σημειώματα της Επαρχίας Αλμυρού”, Νεολόγου Εβδομαδιαία Επιθεώρησις, 1894, Γ(46), σελ. 915 – 917 (δείτε εδώ https://volosmagnisia.wordpress.com/ngiannop/)
[5] Buchon, Recherches historiques sur la principauté Française de Morée et ses hautes baronies, σελ. 268, 1845
https://books.google.com/books?id=vAZCAAAAcAAJ&pg=PA268
[6] Τ. Δ. Νερούτσος Χριστιανικαί Αθήναι, ΔΕΛΤΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, ΤΟΜΟΣ 4ος σελ 51-204, Αθήναι 1892
[7] Kenneth Meyer Setton, “The Papacy and the Levant, 1204-1571: The thirteenth and fourteenth centuries”, American Philosophical Society, 1976, σελ 442.
https://books.google.com/books?id=5Gm79HuBY0cC&pg=PA442&lpg=PA442
[8] Απόστολος Παπαθανασίου, Η Μαγνησία και το Πήλιο στον Ύστερο Μεσαίωνα, 1204 – 1423, έκδοση Δικηγορικού Συλλόγου Βόλου και Κοινότητος Μακρινίτσας, Βόλος 1998. Δείτε και http://anolehonia.blogspot.com/2012/08/blog-post_6200.html

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s