No. 1088 Το παραδοσιακό πανηγύρι των Μηλεών άλλων εποχών (του κ. Θ. Γκαβαρδίνα)


Το καλοκαίρι έχει “μπει” για καλά και όλο το χωριό έχει αποκτήσει μια ασυνήθη ενεργητικότητα, που για κάποιον ξένο θα μπορούσε να φαίνεται λίγο παράξενη.
Η πλατεία του χωρίου καθαρίζεται και πλένεται, τα καλντερίμια σκουπίζονται από τις νοικοκυρές,τα ζαροφλίκια από τους τοίχους ξεριζώνονται και ο γερο-Τριαντάφυλλος με την χάλκινη ψεκαστήρα στην πλάτη, θα ασπρίσει με άσβεστη όλους τους τοίχους του δρόμου που οδηγεί στο σιδηροδρομικό σταθμό.
Και να, η πολυπόθητη γιορτή έφτασε και όλοι μετά τον εσπερινό στο ξωκκλήσι της Αγίας, εκεί ψηλά στο Αγροκήπιο, κατεβαίνουν στην πλατεία για να αρχίσει το γλέντι, να αρχίσει το Μηλιώτικο πανηγύρι, ένα από τα πιο σπουδαία πηλιορείτικα πανηγύρια.
Η πλατεία του χωριού καθαρίζεται και πλένεται,τα καλντερίμια σκουπίζονται από τις νοικοκυρές,τα ζαροφλίκια από τους τοίχους ξεριζώνονται και ο γερο-Τριαντάφυλλος με την χάλκινη ψεκαστήρα στην πλάτη,θα ασπρίσει με ασβέστη όλους τους τοίχους του δρόμου που οδηγεί στο σιδηροδρομικό σταθμό.
Η εξήγηση είναι πολύ απλή .Σε λίγες μέρες το ημερολόγιο θα γράφει 26 Ιουλίου και το χωρίο θα γιορτάζει τη Χάρη της Αγίας Παρασκευής και φυσικά το λαϊκό πανηγύρι που η παράδοση κληροδότησε από γενεά σε γενεά στους Μηλιώτες.
Έτσι λοιπόν εξηγείται όλος αυτός ο οργασμός,όλη αυτή η προετοιμασία…..
Από νωρίς οι «πανηγυρισταί» έχουν φροντίσει για το τραπέζι και τις καρέκλες τους, κάτι σαν το σημερινό ρεζερβέ,και ένα μέλος της οικογενείας σε μια από τις καρέκλες, μένει εκεί από το πρωί, ακοίμητος φρουρός περιφρουρώντας το τραπέζι και τις καρέκλες από «ξένη επίβουλη». Πολλές φόρες, ίσως τις περισσότερες τα καθίσματα δεν επαρκούν, γιαυτό πολλοί είναι αυτοί που θα φέρουν κάποιο κάθισμα από το …σπίτι τους, ή θα αρκεστούν σε κάποιο .. κασάκι από λεμονάδες. Μέσα στα καφενεία δυο μεγάλα βαρέλια σιδερένια είναι γεμάτα από λεμονάδες ΕΨΑ ή Καλφόπουλου και μπίρες ΦΙΞ σκεπασμένες με κομμάτια πάγου και αλάτι, ενώ ένα βρεγμένο τσουβάλι κρατάει την …χαμηλή θερμοκρασία σταθερή.
Η ορχήστρα, ο πρωταγωνιστής της βραδιάς, έχει πάρει τη θέση της πάνω στο ειδικό προς τούτο βάθρο από κασάκια λεμονάδας και συνήθως αποτελείται από ένα κλαρίνο, ένα βιολί, μια κιθάρα, ένα σαντούρι ή κανονάκι, και φυσικά από τα τύμπανα και το νταούλι. Κοντά τους υπάρχει πάντα και ένα χωνί, ένας τηλεβόας που ο βιολιστής χρησιμοποιεί για τα τραγούδια αφού ούτε μικρόφωνα υπάρχουν ούτε .. ρεύμα.
Ο φωτισμός της πλατείας γίνεται συνήθως με Λουξ πετρελαίου σε διάφορα σημεία της,και μερικές φόρες, με λάμπες από γρι-γρι που οι καταστηματάρχες φρόντισαν να εξασφαλίσουν από τα Καλά Νερά. Και εδώ υπήρχαν πολλά ευτράπελα, αφού οι λάμπες κάθε λίγο θέλαν αέρα και …πετρέλαιο.
Στην νοτιοανατολική γωνιά της πλατείας ένα μικρο τραπεζάκι με λίγες καρέκλες ήταν για «ειδική χρήση». Ήταν το τραπέζι του αστυνόμου και της παρέας του,που από αυτή τη θέση «σκανάριζε» όλη την πλατεία και τους ύποπτους για καυγάδες.
Σιγά σιγά η πλατεία γεμίζει. Κάτω από το νάρθηκα της εκκλησίας, στα σκαλοπατάκια οι ηλικιωμένες χήρες του χωριού, με το κάθισμα που είχαν φέρει από το σπίτι τους, έπαιρναν τη θέση τους. Καρφίτσα να ρίξει κανείς δεν θα πέσει κάτω. Η ορχήστρα «παίζει» διάφορα κομμάτια για να δηλώσει την παρουσία της, όπως το γερμανικό Rozamunde, τα κύματα του Δουνάβεως,την Κομπαρσίτα και μερικά άλλα συνήθως στο ρυθμό της πόλκας. Όμως ακόμη κανένας δεν χορεύει. Ώσπου ο πρόεδρος του χωριού αποφασίζει να αρχίσει ο χορός.
Η παρέα του πρόεδρου και ο πάπας του χωριού σχηματίζουν την πρώτη συντροφιά που θα αρχίσει το χορό και φυσικά το πανηγύρι. Πρώτος και για λίγο το χορό σέρνει ο παπάς, στη συνεχεία ο πρόεδρος και οι υπόλοιποι της συντροφιάς του,που συνήθως ειναι οι «εκπρόσωποι των αρχών» του χωριου.
Κανεις δεν διανοειται να σχηματισει καινουργια παρεα και να αρχισει και αυτος δικο του χορευτικο κυκλο. Ομως υστερα απο λιγα λεπτα μια καινουργια παρεα σηκωνεται, σχηματιζει τον κυκλο της και περιμενει και όταν η παρεα του προεδρου φθασει κοντα της,τοτε ο τελευταιος χορευτης της, θα δωσει το χερι του στον πρωτο της καινουργιας παρεας και ο χορος θα συνεχιστει.Πολιτισμενα πραγματα,αν και μερικες φορες καποιος “Τζαναμπετης” θα παρεβλεπε τον αγραφο νομο και ο καυγας ηταν αναποφευκτος.Ομως το αγρυπνο βλεμμα του αστυνομου παρακολουθει και ο «παραβατης» συλλαμβάνεται και με τις σχετικες του καρπαζες οδηγειται στο Τμημα.
Ο κάθε πρώτος χορευτής ζητά απο την ορχήστρα να παίξει και κάποιο συγκεκριμένο τραγούδι που θέλει να χορέψει και συγχρόνως ένα χαρτονόμισμα «επικολλάται» στο μέτωπο του βιολιστή. Όταν χορεύει κάποια κυρία πρώτη, τότε ο σύζυγος, ο αδελφός, ή ο πατέρας θα σπεύσουν να πληρώσουν τα όργανα για χατήρι της. Υπάρχουν ομως και πολλοι μερακληδες,αυτοι που δεν χανουν κανένα πανηγυρι και που οι οργανοπαικτες ξερουν τις προτιμησεις τους και οταν αρχιζουν να χορευουν πρωτοι, η ορχηστρα παιζει και το τραγουδι τους. Έτσι όταν χόρευε ο Δημήτρης η ορχήστρα έπαιζε το «σαν πεθάνω μάνα», όταν χόρευε ο Ντίνος «τα κανάρια», ενώ για το Στάθη την «Σβαρνιάρα» και για τον Βασιλη «ένας αετός καθότανε» (αυτός δεν ήταν γνήσιος Μηλιώτης).
Αυτό κρατουσε αρκετη ωρα και μετα ακολουθουσαν τα «ευρωπαικα» ταγκο, βαλς, φοξ τροτ στην πρωτη γραμμη. Οι κοπελες και οι κυριες ειχαν την τιμητικη τους.Ο πρωτος χορος συνηθως παρεχωρειτο στον αδελφό ,στον πατερα η σε καποιο συγγενικο προσωπο και τα ζευγαρια στροβιλιζονταν για λιγα λεπτα στο πλακοστρωτο της πλατειας μεχρι η ορχηστρα να …τελειωσει το χορο με το κουδουνισμα του ντεφιου που καλουσε τους καβαλιερους να καταθεσουν τον οβολο τους,κατι που αποτελουσε εθιμική υποχρεωση τους.
Οι επομενοι χοροι αποτελουσαν και το μεγαλο ζητουμενο. Οι νεαροι με μεγαλη…διακριτικότητα αναζητουσαν την «καλη» τους για να σπευσουν να ζητησουν από τον πατερα να τους επιτρεψει να την χορεψουν,και φαντασθειτε την απογοητευση τους όταν καποιος άλλος τους ειχε …προλαβει. Τελειώνοντας ο χορος ο καβαλιερος επρεπε να ευχαριστησει τους γονεις της κοπελας και φυσικα την νταμα του.( Ισκιωμενο παλικαρι και με τον «τροπο» του, θα παρατηρουσε η μανα στο αυτι του πατερα,γιατι κατι περισσοτερο καταλαβαινε η γνωριζε).
Οι ευρωπαικοι χοροι σε καμποση ωρα παραχωρουσαν τη σειρα τους στους δημοτικους χορους και το γλεντι και το κεφι ανεβαινε.Ο ερυθρος οινος έρρεε αυθονος και τις περισσοτερες φορες ηταν από το σπιτι,ενώ για τα παιδια,η λεμοναδα η το «υποβρυχιο» ηταν το πιο συνηθισμενο κερασμα.Κατω από την πλατεια,εκει προς τα «παλια» ο Θοδωρης Μαχαιριτσας από τη Βυζιτσα,ο και Κοκορετσας επονομαζομενος,ειχε μεταφερει τον φορητο ξυλοφουρνο του και μεσα σε μικρα πηλινα γκιουβετσια εψηνε τις υπεροχες τραγισιες κοιλιτσες και τα κοκορετσια του. Πραγματικες γευστικες απολαυσεις που οι διασκεδαζοντες απολαμβαναν μαζι με το κρασακι τους.
Γυρω από την πλατεια περιστασιακα επερναν θεση οι λοτταριες (ΑΝΑΠΗΡΙΚΟΝ), η σκοποβολη, οι κρικοι, η τοξοβολια και άλλες παραλλαγες τους, που σκοπο ειχαν να δώσουν την ευκαιρια στους κυνηγούς της τυχης να …κερδισουν.Εκει προς την εκκλησια επερναν θεση «το μαλλι της γριας» ο φαρσαλινος χαλβας,τα διαφορα φτηνοπαιχνιδακια,τα κικιρικια ,ενώ καποια ασετυλινη φωτιζε το εμπορευμα, καλυπτοντας ταυτοχρονα με την χαρακτηριστικη μυρουδια της ολη την πλατεια .
Στα ‘περιφεριακα» ταβερνεία επικρατουσε μια άλλη μορφη γλεντιου .Ενας ζουρνας και ένα νταουλι χαριζαν τον πραγματικα υπεροχο ηχο τους στους θαμωνες και τα ζειμπεκικα και τα χασαποσερβικα εδιναν kαι επερναν,ενώ τα ζωναρια ηταν απλωμενα ετοιμα για καυγα.Τα τσιπρα με λιγο αγγουρακι και δυο τρεις ελιες καδισιες ηταν ο μεζες τους, αλλα αυτό δεν ηταν ανασταλτικος παραγοντας στη διασκεδαση τους.
Η βράδια κυλούσε ευχάριστα και το κέφι ηταν στο ζενίθ, oι νότες της ορχήστρας αντηχούσαν μέσα στα φυλλώματα των αιωνόβιων πλάτανων ενώ τα γκαρσόνια άπειρα από τέτοια κοσμοσυρροή κολυμπούσαν στον ίδρωτα. Είναι πια περασμενα μεσανυχτα όταν από απεναντι ακουγεται το διαπεραστικο σφυριγμα του τραινου.Νυχτιατικα? δεν είναι συνηθισμενο.Ελα όμως που το πανηγυρι παρουσιαζει τετοιο ενδιαφερον,ώστε προστεθηκε ακομα ένα νυχτερινο δρομολογιο ,κυριως για τους Λεχωνιτες και Γατζεωτες.Με κομμενη από τον ανηφορα ανασα,σε λιγο φθανουν και αυτοι,που είναι πολύ γνωστοι γλεντζεδες της περιοχης.Και το παζαρι περνει «φωτια».Τι χορος,τι τραγουδια με το χωνι της ορχηστρας,τι «παραγγελιες» τι πειραγματα και φυσικα και το απαραιτητο «φλερτακι»των νεαρων.Ομως πανω από τον Αι Νικολα ο ουρανος αρχιζε σιγα σιγα να «γαλαζιαζει» και το ξημερωμα ηταν πολύ κοντα!!! Οι νοικοκυρές έπρεπε να πανε στο σπιτι για τις καθημερινες υποχρεωσεις τους, τα παιδια επρεπε να κοιμηθουν και οι κοπελες να ξεκουραστουν για να είναι φρεσκες το άλλο βραδυ.Ετσι η πλατεια ηταν πια στη διαθεση των ανδρων.Και τοτε αρχιζαν τα «βαριά» και οι ασηκωτοι εδιναν ρεσιταλ χορευτικης δεινότητας, «Κάτω στα λεμοναδικα» «ο σακαφλιας», Ενας μαγκας στο Βοτανικο» και πολλα αλλα αποτελούσαν το ρεπερτόριο αυτής της …ενoτητας,και φυσικά υπό το άγρυπνο βλέμμα του αστυνομου,γιατι τώρα ήταν η ώρα του καυγα,κατι που σπανίως αποφεύγονταν.
Κάπως ετσι θα κυλησουν οι βραδιές του Μηλιωτικου πανηγυριού, με την τελευταία βραδια να ανήκει περισσότερο στους Μηλιωτες, αφού οι επισκέπτες από τα αλλα χωρια και από το Βόλο, είναι σχετικά πολύ λίγοι. Οι Μηλιωτες σαν μια μεγαλη παρεα διασκεδαζουν,χορευουν και τραγουδουν.
Όμως καποτε όλα τελειωνουν. Ο Αυγερινος θα κανει την εμφανιση του ψηλα περα προς τα Νεχωρίτικα και ολοι τοτε με καποια δοση μελαγχολιας,θα ευχηθουν «και του χρονου να ημαστε καλα να τα ξαναπουμε»
Τα μελη της ορχηστρας, αφου πρωτα εκτελεσουν το τελευταιο τους τραγουδι,αρχιζουν βιαστικα να συγκεντρωνουν τα υπαρχοντα τους και με την ψυχη στο στομα,όπως χαρακτηριστικα σχολιαζουν οι παρευρισκομενοι,τρεχουν προς το σταθμο,για να προλαβουν το τραινο.Το τραινακι θα τους μεταφερει μεχρι τη Γατζεα και από κει με τα ποδια,θα φθασουν στην αποβαθρα της κατω Γατζεας,απ’οπου σε λιγες ωρες θα περασει το ‘Μαιρη Φαππα» για να πανε στη Μηλινα και από κει στο Λαυκο.Ειναι η κομπανια του Φορλιδα,μια πολύ γνωστη ορχηστρα των Πηλιορειτικων πανηγυριων.
Στο τραινο καθονται παντα στο τελευταιο βαγονι ,που εχει και τον πιο λιγο κοσμο και εκει,ανοιγει η θηκη του βιολιου και από μεσα ξεπροβαλει ο κοπος τους.Η «χαρτουρα»των ημερων,ενώ στο ντεφι εχουν συγκεντρωθει τα κερματα.Και αρχιζει η καταμετρηση και ο σχολιασμος του ολου πανηγυριου.
Ετσι θα ακουσεις για τον Παναγιωτη που φετος εδωσε μονο ένα πενηνταρι,για τον Λεχωνιτη που τους φιλεψε για καλα,για τον Γιαννη που φετος δεν ηταν στο πανηγυρι και χασαμε καμποσα εικοσαρικα,για τους νεαρους που φετος η συμμετοχη τους στο «ντεφι» ηταν αρκετα ικανοποιητικη και πολλα αλλα.
Στην πλατεια του χωριου τα καφενεια κλεινουν και οι «αποκαηδες» με ένα μπουκαλι τσιπουρο στο χερι σε ομαδες κατά γειτονια, σιγα σιγα αποχωρουν, ενώ στο δρομο δεν λειπουν τα τραγουδια και ο χορος.ενω τα οργανα αναπληρουνται από φυλλα κολοκυθιας που εχουν μετατραπει σε ….ζουρναδες.Ετσι «γερανιασμενοι» για να χρησιμοποισω και την σχετικη εκφραση,φθανουν στα σπιτια τους εξουθενωμενοι αλλα μεσα σε μια ευχαριστη κουραση που θα αναπολουν ολο τον υπολοιπο καιρο.
Σήμερα το πανηγύρι εχει αλλαξει,λιγα είναι εκείνα που μας το θυμίζουν. O αστυνόμος δεν μας κάνει πια την τιμη να παρευρίσκεται, ούτε καν κάποιος αστυφύλακας, γιατί κανένας δεν καυγαδίζει ούτε εχει καν τη διαθεση για κατι τετοιο.Τα καφενεια σερβίρουν τα πάντα, οι δε καρεκλες και τα τραπεζια είναι υπερεπαρκεί, αφου ο εκ Καρδιτσης επιχειρηματίας, εχει φροντισει με το φορτηγο του να εξασφαλισει τον απαιτουμενο αριθμο,όπως και σε αλλα πανηγυρια της περιοχης και όχι μονο.Το τυπικο του χορου αποτελει μια αναμνηση.Ο,τι θελει ο κάθε ενας μπορει να το κανει, να χορεψει,να τραγουδησει …..Η συνθεση της ορχηστρας εχει και αυτή αλλαξει και πλεον αποτελειται από αρμονιο,ηλεκτρικη κιθαρα ηλεκτρικα ντραμς, ένα κλαρινο,με ένα όμως μεγαλο αποκτημα, την ..τραγουδίστρια!!! είναι καποια κυρια που καθεται σε μια καρεκλα στο μεσον της ορχηστρας και πότε πότε «τραγουδαει»!!!! Τα ηχεία στη διαπασών εκπέμπουν με αφθονία τα Ντεσιμπέλ, που ίσως πολλές φορές να ξεπερνουν και τα 150!!!.Ουτε να μιλησεις μπορεις ουτε να ακουσεις. Το ρεπρετοριο της ορχηστρας περιοριζεται σε μερικα νησιωτικα τραγουδια,ενώ τα «ευρωπαικα»είναι ελαχιστα,μιας και η συγχρονη μουσικη παραγωγη σερβιρει τραγουδια που δυστυχως δεν…τραγουδιουνται, Δεν υπαρχουν πια τα σουξε της εποχης που με λαχταρα προσμεναν οι νεοι, ουτε και οι μερακληδες με τα τραγούδια τους,και αν σημερα ακουσεις από την ορχηστρα το «κάτω στα μοναδικών» να ξερεις πως χορευει ο Βαγγελης,ετσι για να συντηρειται η παράδοση.
Καλη διασκεδαση λοιπον και του Χρονου.

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s