No. 1235 Ο Φαρδύς


Αργά την νύχτα της 18ης προς 19η Σεπτεμβρίου 1922, “κατέπλευσε εις τον λιμένα μας το υπερωκεάνιο “Μεγάλη Ελλάς” φέρον πρόσφυγας εκ Σμύρνης” έλεγε η μικρή σημείωση στην ΘΕΣΣΑΛΙΑ της Δευτέρας 19 Σεπτεμβρίου 1922 [1]. Πρόσφυγες είχαν έρθει και νωρίτερα – “Οι εκ Νικομηδείας” [2], ήταν οι πρώτοι πρ’οσφυγες από την Μικρά Ασία που έφτασαν στον Βόλο στις 16 Ιουνίου 1921. Αλλά και αργότερα οι λεγόμενοι ανταλλάξιμοι. Όμως τις μέρες αυτές του Σεπτέμβρη, οι απόγονοι των προσφύγων διοργανώνουν εκδηλώσεις μνήμης για να κρατήσουν ζωντανό ένα κομμάτι της ιστορίας που πόνεσε, αλλά και προσδιόρισε τους γονείς τους – οι περισσότεροι από τους οποίους αν όχι όλοι έχουν αποδημήσει. Ένα κομμάτι της ιστορίας για το οποίο πλέον μπορούν να αισθάνονται περήφανοι, γιατί μέσα στην καταστροφή πάλεψαν και μπόρεσαν και επιβίωσαν. Οι επόμενες αναρτήσεις είναι αφιερωμένες στην επέτειο. Αρχίζουμε σήμερα με ένα κομμάτι του διηγήματος “Στάση Μαυρομάτη” του εξαιρετικού Παναγιώτη Κατσιρέλου (Κώστας ευχαριστώ πάρα πολύ!), αφιερωμένο στον Φαρδύ και στην αρχή της Νέας Ιωνίας.

“Σα δεν έχεις δουλειά γυροφέρνεις γειτονιά, στριφογυρίζεις παραπέρα, πας στην παραλία, πας στον Άναυρο, τραβάς για τον Άνω Βόλο, ξεμακραίνεις προς το Σαμπάναγα ή κάθεσαι και στο πάρκο της Βαγγελίστρας να φας κάμποση ώρα. Όταν κάνει ζέστη όμως και βράζει ο τόπος ή όταν βρέχει ή κάνει κρύο, τι γίνεται; Χώνεσαι στον καφενέ ν’ … αναπνεύσεις την τσιγαρίλα και τη χνοτίλα.
—Καφέ, παιδί!…
—Αμέσωωως! το λέει σε σένα το γκαρσόνι με την άσπρη μπλούζα, φωνάζοντας δυνατά, απ’ όπου βρίσκεται. Βαρύν γλυκύυν! φωνάζει το ίδιο και στον καφετζή.
Ύστερα, από το τζάμι παρακολουθάς την κίνηση του μεγάλου δρόμου της Νέας Ιωνίας στο Βόλο, που οι κάτοικοί της τον λένε από ανέκαθεν «ο φαρδύς». Ρίχνεις λοξά τη ματιά σου να ιδείς ποιοι κατεβαίνουν, ποιοι ανεβαίνουν στη στάση των λεωφορείων, ποιοι έρχονται, ποιοι φεύγουν….

Κάποτε, άρχισε, όταν κοίταζες από τη θέση που βρισκόταν άλλοτε το παλιό Δημοτικό Θέατρο του Βόλου — από το σημερινό πάρκο τση πλατέας Ρήγα Φεραίου, που ’ναι το καινούργιο Δημαρχείο και το καινούργιο Δημοτικό Θέατρο — προς το βοριά, ο χωματόδρομος τσ’ οδού 2ας Νοεμβρίου ξετυλιγότανε κι ήφτανε ως το χείμαρρο Κραυσίνδωνα. Πέρα από το ποτάμι αυτό δεν υπήρχαν παρά χωράφια μόνον ίσαμε τον Ξεριά, απλωμένα στην κοιλάδα του Ξηρόκαμπου και μερικά χτίσματα σκορπισμένα σ’ όλη την άπλα του. Βορεινά ήπιανε κάμποσο χώρο η περιτριγυρισμένη έχταση του βολιώτικου Νεκροταφείου. Λίγο πιο ψηλά ήταν το περιφραγμένο χτήμα του Μπαλαφούτη. Μερικά αγροτόσπιτα —καλύβια— μακρυνιτσιώτικα βρισκότανε μπροστά, ας πούμε νότια, κοντά στο μπαράζι του Κραυσίνδωνα και δυτικά του το εργοστάσιο Οινοπνευματοποιίας, ή παλιά βίλα του Ιωσαφάτ — το «Οβραίικο» — που στη θέση του είναι τώρα άλλα σπίτια και στην Κατοχή το χρησιμοποίησαν οι Ιταλοί σαν φυλακή – στρατόπεδο συγκεντρώσεως κι ένα-δυο καζέλα των σιδηροδρόμων — δηλαδή σπιτάκια-καταφύγια για τους εργάτες του — το ’να σ’ αρκετή απόσταση από τ’ άλλο κατά μήκος τση σιδηροδρομικής γραμμής, που ξετυλιγότανε, περνώντας ανάμεσα από το Οβραίικο και το εργοστάσιο Οινοπνευματοποιίας, από το σταθμό του Βόλου ως τη γέφυρα του Ξεριά, στρίβοντας αριστερά μέσ’ από τη Λαμία για να χωθεί μέσ’ στα χωράφια γύρω από τους λόφους του Κάκαβου.

Σ’ ένα από τα καλύβια που βρισκόταν κοντά στο μπαράζι – δώθε από την δυτική όχθη του Κραυσίνδωνα – μου ‘πε χρόνια τώρα ένας βρακοφόρος Μακρινιτσιώτης, πως ο περιπλανώμενος Μυτιληνιός λαϊκός Ζωγράφος Θεόφιλος το 1910 – όταν εγκατέλειψε την Σμύρνη, που το είχε φιλοξενήσει κι ο μπαμπάς μου στο μαγαζί μας πολλές φορές και μας ζουγράφιζε στους τοίχους ζαρζαβάτια και φρούτα – και πέρασε στην Ελλάδα, όπως τριγύριζε νηστικός με την γλυτσασμένη φουστανέλλα του στα καλντερίμια του Άνω Βόλου και τα χάνια των Παλιών, τον πήρε κάποιος πονηρός ψευτοιεροκήρυκας και τον πήγε και τον έβαλε να ζουγραφίσει μιαν Αγία Βαρβάρα σ’ ένα τζάμι του εγκατελειμένου αυτού καλυβιού, που ώραν μέναν, οι δυο αρχικοί ερίφηδες. Απέ διέδωσαν πως “έγινε θαύμα{!}
κι άρχισαν να κουβαλάνε διάφορα τάματα οι κάτοικοι των γύρω χωριών και του Βόλου και περνούσαν ζωή χαρισάμενη οι δυο τους, όσο τους πήρε χαμπάρι ο τότες δεσπότης Δημητριάδος Γερμανός – που αργότερα έγινε αρχηγός των Παλαιοημερολογιτών – και τους κυνήγησε. Από το γεγονός αυτό κι η τοποθεσία που βρισκόταν τα καλύβια εκείνα πήρε το όνομα Αγία Βαρβάρα. που αργότερα αποτέλεσε ένα από τους μαχαλάδες της Νέας Ιωνίας, αλλά με σπίτια ιδιόχτιστα, τα πιότερα των ντόπιων…

Μιλούσε και τα μάτια του τα ΄χε ακόμα στυλωμένα στο κενό, ή θα έλεγες παρακολουθούσε κι αυτός από τη γωνία μας έξω το δρόμο, τον “Φαρδύ”, όπως και οι άλλοι ηλικιωμένοι.

-Εμείς με τη μάνα μου, συνέχισε, μέναμε στο Οβραίικο, όπου μας πήγαν, όταν μας άδειασε το μεγάλο επιβατηγό ελληνικό βαπόρι «Μεγάλη Ελλάς» στο λιμάνι του Βόλου το ’22 από την καταστραμμένη Σμύρνη, που μας παράλαβε. Εκεί μένανε και κάνα-δυο άλλες φτωχές οικογένειες ντόπιων, που κείνες τσι πρώτες μέρες τση προσφυγιάς μας βοήθησαν όσο μπορούσαν…»..

Όταν τα τρένα, ακούστηκε να λέει, ήφευγαν ή ήφταναν από το εσωτερικό τση Θεσσαλίας και περνούσαν από μπρος μας, εμείς τα λιγοστά παιδιά του Οβραίικου, τρέχαμε ύστερα να μαζέψουμε τα καρφιά και τσι καρφίτσες, που ’χαμε αφήσει πάνω τσι σιδερένιες ράγες και το τρένο με το βάρος του τα ’φτιαχνε σα μαχαιράκια.

Σ’ αυτόν τον κάμπο, λοιπόν, το 1924, αποφασίστηκε να ιδρυθεί μια καινούργια συνοικία, ένας προσφυγικός συνοικισμός — η Νέα Ιωνία — που σιγά-σιγά γιγάντωσε σε μιαν ολάκερη πολιτεία…

ΣΗΜ. Η φωτογραφία είναι του Κ. Ζημέρη από το αρχείο μου.
[1] 585. Το υπερωκεάνειο “Μεγάλη Ελλάς” μεταφέρει 8.000 πρόσφυγες στο Βόλο
https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/photos/a.255813411210720/588891957902862/?type=3&theater
[2] 904. Νικομήδεια
https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/photos/a.255813411210720/940205649438156/?type=3&theater

This entry was posted in Uncategorized and tagged , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s