No. 1313 Εντοιχισμένο υπερθύρο στο ναός Κοίμησεως Θεοτόκου στην Μακρινίτσα

Φωτογραφία: Κώστας Καρανικολός

Ο φίλος Κώστας Καρανικολός που διαβάζει την ΗΜΣΠΤΧ από το http://volosmagnisia.blogspot.com/μου έστειλε μια σειρά από υπέροχες φωτογραφίες από την περιοχή μας. Διάλεξα μια από αυτές για να τον ευχαριστήσω αλλά και για να συζητήσουμε για ένα κομμάτι μάρμαρο του 11ου αιώνα μΧ. που είναι εντοιχισμενο στον νότιο τοίχο του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Μακρινίτσα.

Οι πληροφορίες που παραθέτω αντλήθηκαν απο μια λεπτομερή μελέτη της Μαρίας Κοντογιαννοπούλου για “Τα Βυζαντινά Γλυπτά της Κοίμησης της Θεοτόκου και του Αγίου Αθανασίου στη Μακρινίτσα Πηλίου”, Θεσσαλονίκη 2000.

Στις αρχές του 13ου αιώνα ένας τοπικός άρχοντας ο Κωνσταντίνος Μαλιασηνός κτίζει ένα μεγάλο μοναστήρι, πάνω από τη σημερινή Μακρινίτσα, η μονή της Οξείας Επισκέψεως Υπεράγνου Θεομήτορος, που γίνεται ο πυρήνας του οικισμού της Μακρινίτσας. Όταν μεγάλωσε το χωριό, το μοναστήρι παρήκμασε και καταστράφηκε. Ίσως ο ναός έμεινε για κάποιο καιρό. Εκεί ή λίγα μέτρα από τον αρχικό ναό έγινε ένας νέος ναός στα 1767.

Ο ναός του 1767 κατέρρευσε κατά τους σεισμούς του 1955 και ξανακτίστηκε το 1963 από τα θεμέλια και στις ίδιες διαστάσεις, εκτός από τον ανατολικό τοίχο που δεν
πειράχτηκε και υποστηλώθηκε με εσωτερικό άλλο τοίχωμα
(δείτε: 547. Παναγία της Μακρινίτσας – Μετά τους σεισμούς https://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/posts/547327612059297:0 και 329. Ανθρώπινη αλυσίδα – Μακρινίτσα μετά τους σεισμούςhttps://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/posts/402512993207427:0 ))

Στον σημερινό ναό υπάρχουν πολλά εναπομείνατα λιθανάγλυφα διακοσμητικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία. Το εν λόγω είναι ένα μαρμάρινο υπέρθυρο (δηλ. μια δομική αλλά και διακοσμητική κατασκευή από διάφορα υλικά (μάρμαρο, ξύλο) που βρίσκεται πάνω από θύρα ή παράθυρο). Ίσως λείπει ένα κομματι από το δεξί του μέρος. Αποτελείται από τέσσαρα “στοιχεία” που περιβάλλονται από μια διακοσμητική ταινία. Από αριστερά προς τα δεξιά (ι) ένα λυρόσχημο ανθέμιο, (2) ένας φυλλοφόρος σταυρός, (3) ένας λατινικός φυλλοφόρος σταυρός και (4) ένας οκτάφυλλος ρόδακας. Σε κάποια σημεία φαίνονται απομεινάρια γαλάζιου χρώματος.

Η επιγραφή διαβάζεται ως:
ΦΥΛΑΞΩΝ ΧΡΙΣΤΕ ΤΟΥ ΣΟΥ Δ[ΟΥΛΟΥ —]

Η μελετήτρια προσδιορίζει την χρονολόγηση του υπέρθυρου αυτού στον 11ο αι., πιθανόν κομμάτι από άλλο ναό που χρησιμοποιήθηκε για τον καινούργιο. Η χρονολόγιση βασίζεται όχι στα γράμματα (όπως νόμισα στην αρχή) αλλά στα τέσσερα στοιχεία, την σειρά τους καθώς την την εύρεση χρώματοςκαι στις ομοιότητες του με αντίστοιχα στοιχεία που βρίσκονται σε άλλους χρονολογημένους ναούς και μονές του ελληνικού χώρου.

Είναι εντυπωσιακή η ανάλυση της λεπτομέρειας στην μελέτη αυτή. Το λυρόσχημο ανθέμιο στα αριστερά σχετίζεται με το ελληνιστικό ανθέμιο που πέρασε στην ρωμαΪκή τέχνη και από εκεί στους βυζαντινούς.
Ο φυλλοφόρος σταυρός που υπάρχει σε πολλά λιθανάγλυφα στον ίδιο ναό (αλλά και αλλού) συμβολίζει το “το ξύλον τὸ ζωοποιοῦν”. Αντιπροσωπεύει το Δέντρο της Ζωής που ήταν φυτεμένο στον Κήπο της Εδέμ ως Δέντρο της Γνώσης, το οποίο και στάθηκε η αιτία της αρχικής πτώσης του ανθρώπου. Ουσιαστικά, ο φυλλοφόρος σταυρός αποτελεί παραλλαγή του Δέντρου της Ζωής, ένα θέμα που είχε αναπτυχθεί στη Μεσοποταμία πολύ πριν από τη χριστιανική εποχή και που πέρασε μετέπειτα στην τέχνη τόσο του ανατολικού όσο και του δυτικού κόσμου. Το τρίτο στοιχείο, ο Μαλτέζικος (λατινικός) σταυρός είναι κοινό διακοσμητικό στοιχείο. Ο δε ρόδακας είναι και αυτός διαχρονικός που συναντάται από την αρχαιότητα ως σήμερα.

Αν πάτε στην Μακρινίτσα ψάξτε να το βρείτε και θαυμάστε και όλα τα άλλα εντυπωσιακά λιθανάγλυφα που υπάρχουν στον ναό (βρείτε και τα Κυπαρίσσια που Φιλιούνται- δείτε εδώ 782. Τα κυπαρίσσια που φιλιούνται στην Μακρινίτσαhttps://www.facebook.com/MagnesiaStoPerasmaTouChronou/posts/802007556591300:0 )

 

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s