No. 1060 Έστησαν χορό

Παλαιά ωραία ανάρτηση του αγαπητού φίλου Θανάση Γέρμανου. Από το πανηγύρι Παναγίας Μεγαλογένους Κατωχωρίου δεκαετία του 50. Φωτογράφος Κώστας Βαρώτας (αρχείο Θανάσης Γέρμανος)
http://www.aspromavro.net/alx/articles1/afieromata/236-varotas-kostas.html

Posted in Uncategorized | Tagged , , | Leave a comment

Νο 1059. Ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς από το προσωπικό της “Θεσσαλίας” στα 1908

Από σήμερα σας εύχομαι καλή Πρωτομαγιά και καλό μήνα για αύριο!

Από την Θεσσαλία της 3/5/1908 διαβάζουμε:
“ΠΩΣ ΕΟΡΤΑΣΘΗ Η ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ”
Με εξαιρετικήν εφέτος λαμπρότητα και ζωηρότητα εωρτάσθη η πρωτομαγιά εν τη πόλει μας.
Η πρωΐα εύρε πολλούς εις την εξοχήν και εις τα διάφορα εξοχικά κέντρα.
Η προς τα εξοχάς όμως κίνησις εγένετο ζωηροτέρα από της 9ης πρωινής ώρας.
Τα έκτακτα τραίνα μετέφερον άπειρον πλήθος εις τα Λεχώνια, τα οποία την ημέραν είχον συγκεντρώσει τον περισσότερον κόσμον.
Επίσης και εις την εκδρομήν ήτις εγένετο δια της “Αστραπής” μέχρις Αγχιάλου συμμετέσχε πολύς κόσμος.
Εις το Βελεστίνον πολύ ολίγοι μετέβησον.
Πολύς κόσμος διεσκάδασε και εις το ρωμαντικώτατον καφφενείον του κ. Τσαρδακά.
Εκεί εψήθησαν αρκετοί οβελίαι και συνεγευμάτισαν πολλαί οικογένειαι.
Εις το μέρος αυτό διεσκέδασε και το προσωπικόν της “Θεσσαλίας”.
Η διασκέδαση διεξήχθη με αδιάπτωτον ευθυμίαν, ο οίνος έρευσεν άφθονος, οβελίαι κατεσπαράχθησαν και οι ελληνικοί χοροί εμαρτύρησαν κυριολεκτικώς.
Κατα την διασκέδασιν πλείστοι φίλοι της “Θεσσαλίας” επεσκέφθησαν τους διασκεδάζοντες και είτα άδοντες και ζητωκραγάζοντες μετέβησαν εις το ζυθοπωλείον του κ. Αργυλά, όπου ο ξανθός ζύθος έρευσεν άφθονος και εκάησαν πολλά βεγγαλικά φώτα μέχρι βαθείας νυκτός.
—-
ΣΗΜ. Η φωτογραφία είναι από το βιβλίο της Ν. Κολιού “Τύπο-φωτο-γραφικό πανόραμα του Βόλου, 1991. To “ρωμαντικώτατον καφφενείον του κ. Τσαρδακά είναι απέναντι από το Α’ Γυμνάσιον στην Κύπρου και … υπάρχει ακόμη!.. Αυτή η περιοχή – του Τσιμπούκη – ήταν η εξοχή για τους βολιώτες στα πρώτα μισά του 20ου αιώνα.

 

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , | Leave a comment

Νο. 1058 Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΣ (~1275 μ.Χ.)

18076507_1200573196734732_3550587150308708263_o[1].jpg

«Εκ γαρ της δεινής εκατέρωθεν αντιστάσεως, πολλοί των πιπτόντων ήσαν, και θάλασσα ρέεν αίματι» [1]. Η θάλασσα, που αναφέρεται ο βυζαντινός ιστοριογράφος Γεώργιος Παχυμέρης, ότι βάφτηκε στο αίμα, δεν είναι παρά ο Παγασητικός κόλπος έξω από τα τείχη της Δημητριάδος. Αλλά ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Βρισκόμαστε στα 1275. Ο Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγος προσπαθεί να ανασυστήσει την βυζαντινή αυτοκρατορία. Η Κωνσταντινούπολη έχει ήδη ανακαταληφθεί (1261). Η λατινική παρουσία στην ηπειρωτική Ελλάδα εκτός της Πελοποννήσου είναι κυρίαρχη στην Αθήνα (Φραγκικό Δουκάτο των Αθηνών) και την Εύβοια (Βερονέζοι επι κεφαλής υπό την εποπτεία της Βενετίας).

Το Δεσποτάτο της Ηπείρου, ένα από τα κράτη που προέκυψαν από την διάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τους σταυροφόρους, είχε πέσει σε παρακμή και έσπασε σε δύο κομμάτια. Το κομμάτι που περιελάμβανε την Θεσσαλία και την Φθιώτιδα ανήκε στον Ιωάννη Α΄ Δούκα τον Νόθο με πρωτεύουσα τις Νέες Πάτρες (Υπάτη). Στα 1272 ο Ιωάννης απέκτησε τον τίτλο του σεβαστοκράτορα, ως υποτελής του Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου στα πλαίσια μιας πρόσκαιρης συμμαχίας. Όμως, προσπάθησε με νύχια και με δόντια να κρατήσει τη ανεξαρτησία του και αντιτάσσεται στην ηγεμονία του Βυζαντίου.

Στη περιοχή μας έχουμε την οικογένεια των Μαλιασηνών που με ακροβατικές συμμαχίες και συγγένειες [2] με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη διατηρεί την κυριαρχία της ανεξάρτητα του ποιος είναι ο κύριος της Θεσσαλίας.

Το 1274/5 ο Μιχαήλ Η΄Παλαιολόγος στέλνει στρατό υπό τον αδερφό του Ιωάννη Παλαιολόγο και ναυτικό υπό τον Αλέξιο Φιλανθρωπινό να εισβάλει στην Θεσσαλία. Ο στρατός φτάνει και πολιορκεί το κάστρο των Νέων Πατρών (Υπάτη). Ο Ιωάννης Α’ Δούκας καταφέρνει να δραπετεύσει, ντυμένος με παλιά ρούχα, κάνοντας τον χωρικό. Καταφεύγει στην Θήβα όπου ζήτησε την βοήθεια του Ιωάννη ντε Λα Ρος δούκα των Αθηνών, και με την βοήθειά του διώχνουν τα Βυζαντινά στρατεύματα από την Υπάτη.

Ενθαρρυμένοι οι Λατίνοι από την ήττα του βυζαντινού στρατού, αποφασίζουν να βάλουν τέλος στην εισβολή των Βυζαντινών χτυπώντας τον στόλο του Φιλανθρωπινού που ήταν ελλιμενισμένος έξω από την Δημητριάδα.

Έτσι την άνοιξη του 1275, οι Λατίνοι της Εύβοιας και της Κρήτης επιτίθενται με 30 περίπου καράβια στον Παγασητικό και τον Filippo Sanudo επικεφαλής (ή καλύτερα στον κόλπο των Δύο Αλμυρών όπως λέγονταν τότε) στα υπεράριθμα βυζαντινά. Ο αιφνιδιασμός εκμηδενίζει την αριθμητική υπεροχή των βυζαντινών οι οποίοι λίγο ως πολύ τα βρήκαν … σκούρα.
«Ο μεν ουν αρχηγός του ναυτικού Ρωμαίων, ο Φιλανθρωπινός επί της ναυαρχίδος ων περιήει παραθαρρύνων προς πόλεμον τους οπλίτας, ποτέ μεν επί του δεξιού κέρως γινόμενος, ποτέ δ’ επί του ευωνύμου» λέει ο Νικηφόρος Γρηγοράς [3]. Αλλά τα πλοία των Λατίνων έφεραν πύργους στις πρώρες που επέτρεπαν στους Λατίνους στρατιώτες να έχουν θέση υπεροχής ( «των πολεμίων ώσπερ εκ γης στερεάς αφ΄ υψηλού λίθους μεγάλους και συνεχείς βαλλόντων επ΄αυτούς» [3]). Όμως σαν από μηχανής θεός εμφανίζονται τα ηττημένα στρατεύματα των Βυζαντινών που γύριζαν από την Υπάτη. Παρά το χαμηλό τους ηθικό, επιβιβάζονται σε πλοία που ήταν τραβηγμένα στην ξηρά και επιτίθενται στους Λατίνους. Την αντεπίθεση αυτή απεικονίζει η αναπαράσταση [4]. Ο Sanudo λέει [4] «οι άνδρες αυτοί που ήταν εξασκημένοι στον πόλεμο, και φρέσκοι μας νίκησαν εύκολα».

Ο αυτοκράτωρ Μιχαήλ Παλαιολόγος χάρηκε τόσο πολύ που όπως λέει ο Sanudo «πίστεψε πως θα έδιωχνε τους Λατίνους τελείως από την Ελλάδα είτε διά της βίας είτε με διπλωματία, και για το λόγο αυτό αμέλησε όλες τις άλλες φροντίδες της αυτοκρατορίας» [4]. Πάντως η νίκη στην ναυμαχία της Δημητριάδας, ήταν η αρχή μια καινούργιας σπουδαίας εκστρατείας για την επιστροφή της Εύβοιας και των νησιών του Αιγαίου στην βυζαντινή αυτοκρατορία [6].

[1] Γεωργίου του Παχυμέρη «Μιχαήλ Παλαιολόγος», http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_1242-1310__Georgius_Pachymeres__De_Michaele_Palaeologo_(MPG_143_0222_0996)__GM.pdf.html
[2] Ο Κωνσταντίνος Μαλιασηνός ιδρυτής της μονής της Παναγίας Μακρινίτισσας ήταν κουνιάδος του Μιχαήλ 2ου Αγγέλου του Ηπείρου. Ο γιος του Νικόλαος είχε σύζυγο την Άννα που ανήκε στον οίκο των Παλαιολόγων. Οι Μαλιασηνοί αργότερα μέσω γάμων θα συγγενέψουν με τον οίκο των Νοβέλ, Καταλανών κατακτητών της Ελλάδος! Έτσι κρατούν την τοπική εξουσία σε όλες τις καταστάσεις.
[3] Νικηφόρου Γρηγορά, Βυζαντινή Ιστορία (σελ. 117, 118)
http://www.documentacatholicaomnia.eu/20vs/203_CSHB/1828-1897,_CSHB,_25_Nicephorus_Gregoras_Byzantina_Historia_[Schopeni_Editio],_GR.pdf
[4] D’Amato, Raffaele. Byzantine Naval Forces 1261-1461: The Roman Empire’s Last Marines (Men-at-Arms). Bloomsbury Publishing.
[5] Sanudo, Regnio di Romania, pp. 121-22
[6] Genakoplos D.J. “Emperor Michael Palaeologus and the West 1258-82: A Study in Byzantine Latin-Relations”, 1959
[7] Παπαθανασίου Α. «Η Μαγνησία και το Πήλιο στον Ύστερο Μεσαίωνα (1204-1423), Βόλος 1998

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

No. 1057 O Χείρων και ο Πηλέας στα ερυθρόμορφα αγγεία του Ζωγράφου του Βερολίνου (Berlin Painter)

18033997_1198207273637991_3900376260371981102_n[1]18121023_1198207343637984_4892526545320959772_o[1]
Είχα σήμερα την τύχη να επισκεφθώ στην γειτονιά μου μια καταπληκτική έκθεση αθηναϊκών αγγείων στο μουσείο του Πανεπιστημίου Πρίστον [1]. Τα αγγεία αυτά αποδίδονται σε έναν ανώνυμο Αθηναίο αγγειογράφο στον οποίο η διεθνής αρχαιολογική κοινότητα αναφέρεται σαν τον Ζωγράφο του Βερολίνου (επειδή έτσι τον ονόμασε ο Βρετανός καθηγητής John Beazley γύρω στα 1930 με βάση ένα αγγείο που βρίσκονταν στο μουσείο του Βερολίνου). Αυτή είναι μια συμβατική ονοματολογία που συναντάται συχνά. Υπάρχει για παράδειγμα ο ζωγράφος της Μαδρίτης, ο ζωγράφος του Εδιμβούργου κτλ. Τα εκθέματα περιελάμβαναν περίπου 55 αγγεία του Ζωγράφου του Βερολίνου και περίπου 10 από άλλους Αθηναίους αγγειογράφους. Χρονολογικά είναι από την περίοδο 490–460 π.X. την εποχή των μεγάλων νικών εναντίον των Περσών έως την αρχή της εποχής του Περικλή. Τα περισσότερα βρέθηκαν στην Ιταλία (εξαγωγές της Αθήνας στην Μεγάλη Ελλάδα) και βρίσκονται σήμερα διάσπαρτα σε διάφορα μουσεία του κόσμου.

Προφανώς το μάτι μου έψαξε για αγγεία με θέματα της περιοχής μας. Και όντως ήταν δύο. Το ένα με θέμα το κυνήγι της Θέτιδος από τον Πηλέα και το δεύτερο το Πηλέα να παρουσιάζει τον μικρό Αχιλλέα στον Χείρωνα. Ο αγγειογράφος αναπαριστά την δραματική σκηνή της μυθολογίας όταν μετά από πολύ κυνήγι ο Πηλέας πιάνει την Θεά Θέτιδα (εφαρμόζοντας την χειρώνιο λαβή που του είχε συστήσει ο Χείρων). Η Θέτις προσπαθεί να ξεφύγει και απλώνει το χέρι της προς τις αδερφές της Νηρηίδες που σκορπίζουν από το φόβο καταφεύγοντας τον πατέρα τους Νηρέα. Στην άλλη μεριά του αγγείου ο αγγειογράφος αναπαριστά τον Χείρωνα. Ο σοφός Κένταυρος φορά ένα ιμάτιο στο ανθρώπινο μέρος του σώματος του, στεφάνι στα μαλλιά, και ένα κλαδί έλατου εν είδει σκήπτρου. Το δεύτερο σχετικό με την περιοχή μας θέμα είναι η παρουσίαση του Αχιλλέα από τον Πηλέα στον Χείρωνα για να αρχίσει η εκπαίδευση του. Αυτό το αγγείο βρέθηκε σπασμένο σε πολλά κομάτια και μερικά από αυτά λείπουν. Εν πάση περιπτώσει, η σύνθεση είναι ενδιαφέρουσα. Αριστερά είναι ο Πηλεάς με κοντό χιτώνα που κρατάει ένα σπαθί και ένα ακόντιο. Με το αριστερό του χέρι παρουσιάζει τον γυμνό Αχιλλέα στον Χείρωνα. Ο Χείρων που και εδώ φοράει στεφάνι, και χιτώνα/ιμάτιο στο ανθρώπινο μέρος του σώματός του απλώνει το χέρι καλωσορίζοντας τον Αχιλλέα , ενώ στο άλλο χέρι του κρατά ένα κλαδί στο οποίο είναι κρεμασμένος ένας λαγός και πιθανόν μια αλεπού, υποδηλώνοντας την γνώση της τέχνης του κυνηγού. Στη μέση υπάρχει ένα καρποφόρο δέντρο που υποδηλώνει το περιβάλλον του Πηλίου που είναι ο χώρος δράσης του σοφού Κενταύρου.

17966192_1198207380304647_7626518896860692492_o[1]

Ίσως να μην σας κάνουν μεγάλη εντύπωση ακόμη ένα-δυό αγγεία, ή οι χιλιοειπωμένες ιστορίες της μυθολογίας, αλλά για μένα βρισκόμενος τόσο μακριά από την πατρίδα, το να βρω ένα ακόμα σημείο επαφής μ’ αυτήν είναι πηγή ιδιαίτερης ευχαρίστησης και υπερηφάνιας.

Θα σημειώσω ότι από τα σημαντικότερα αγγεία της έκθεσης ήταν οι τρεις αμφορείς των Παναθηναίων, παραδοσιακό έπαθλο με το οποίο βραβεύονταν οι νικητές των αγωνισμάτων γυμναστικής και αρματοδρομίας στα Παναθήναια.

18077307_1198207410304644_4150728634578849299_o[1]

Επίσης ενδιαφέρον ήταν το αγγείο που έδειχνε τον νεαρό με το τσέρκι (το στεφάνι που το κυλούσε με την βοήθεια ενός ξύλου). Το Τσέρκι ή Κρικηλασία είναι ένα διαχρονικό παιχνίδι που παιζόταν στην αρχαιότητα αλλά και στην νεότερη εποχή.

18056851_1198207576971294_6640003209073892190_n[1]

Όσοι φίλοι της σελίδας βρίσκονται στην ανατολική ακτή της Αμερικής (ξέρω είναι κάποιοι) μην χάσετε αυτή την εντυπωσιακή έκθεση – θα διαρκέσει ως τα μέσα Ιουνίου.

ΣΗΜ. Οι δύο πρώτες φωτογραφίες είναι από το βιβλίο της έκθεσης – οι δικές μου είχαν πολλές αντανακλάσεις. Οι υπόλοιπες είναι δικές μου.

[1] http://artmuseum.princeton.edu/art/exhibitions/1656

Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment

Νο. 1056. Του Αγίου Γεωργίου

Χρόνια πολλά σε όλους τους εορτάζοντες και τις εορτάζουσες.
Η φωτογραφία είναι από τον Αγίο Γεωργίο Νηλείας (του Κ. Ζημέρη). Με την συγνώμη στους επίσης εορτάζοντες Θωμάδες, ας θυμηθούμε μερικούς από τους σημαντικούς Γιώργηδες της περιοχής. Συμπληρώστε και άλλους στα σχόλια σας αν θέλετε/μπορείτε…

Kαλλιτέχνες:
– Γεώργιος Γουναρόπουλος – ζωγράφος με ιδιαίτερη τεχνοτροπία που έκανε τις αγιογραφίες της Αγίας Τριάδας στο Νοσοκομείο.
http://tinyurl.com/zsksjrr
– Γεώργιος Κοσμαδόπουλος – εκ Ζαγοράς ιμπρεσιονιστής ζωγράφος http://tinyurl.com/kk7bosh

Πολιτικοί:
– Γεώργιος Χ. Καρτάλης – πρώτος δήμαρχος του ελεύθερου Βόλου/ Το 1881 εξελέγη δήμαρχος Παγασών (Βόλου), θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1891 κερδίζοντας στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα δύο εκλογές.[ Εξελέγη βουλευτής Βόλου στις εκλογές του 1892.
– Γεώργιος Α. Καρτάλης – Υπουργός υπό τον Τσαλδάρη (1935), υπό τον Γ. Παπανδρέου (1944-46) και υπό τον Πλαστήρα (1950-51). Δήμαρχος Βόλου επί των σεισμών του 55 και βουλευτής Μαγνησίας πολλάκις

Χειριστές της πένας:
– Γεώργιος Δροσίνης – OK.Δεν γεννήθηκε εδώ αλλά λάτρεψε την περιοχή και το ψάρεμα 🙂
http://tinyurl.com/mhjq2er ; http://tinyurl.com/hh865u8
– Γεώργιος Σακελλαρίδης. Δημοσιογράφος και συνιδρυτής της εφημερίδης Θεσσαλίας με τον αδερφό του Κώστα. Πήρε μέρος στην επανάσταση του 1878.
http://anolehonia.blogspot.com/2014/11/2_26.html

Βιομήχανοι:
– Γεώργιος Σκαρίμπας – Ιδρυτής της περίφημης βιομηχανίας ζυμαρικών ΝΤΕΒΕΤΑ (στην οδό Κύπρου)
– Γεώργιος Παπαγεωργιου – Ιδρυτής του υφαντουργείου του «Οίκου Παπαγεωργίου»

Γιατροί και όχι μονο:
– Γεώργιος Καραμάνης – Ο Άγιος του Βουνού – ιδρυτής του Σανατορίου
http://tinyurl.com/z7jvhml
http://tinyurl.com/j4qry8z
http://tinyurl.com/kdspk9c
– Γεώργιος Πιτσιώρης – γιατρός με πλούσια κοινωνική δράση

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , , , | Leave a comment

No. 1055. Της Ζωοδόχου Πηγής, ~1954-55 στην Γορίτσα.

Αναρτήθηκε από τον φίλο της σελίδας Δ. Διανελλή.
Χρόνια πολλά!.

Posted in Uncategorized | Tagged | Leave a comment

Νο. 1054. Ο σεισμός – του Λευτέρη Τσίλογλου

Ο δεύτερος σεισμός του 1955 στις 21/4 ήταν μικρότερος αλλά αρκετά καταστροφικός μιας και πολλά σπίτια είχαν ήδη υποστεί σημαντικές ζημιές από τον πρώτο σεισμό της 19/4. Σήμερα 20/4 ανάμεσα στις “επέτειους” του πρώτου και του δεύτερου σεισμού, διαβάζουμε ένα κείμενο του αγαπητού μας Λευτέρη Τσίλογλου. Η φωτογραφία είναι κομμάτι από τρίπτυχο πίνακα του Αγήνορα Αστεριάδη με τίτλο “Σεισμός του 1955” (δείτε στην υποσημείωση για περισσότερες πληροφορίες).
——
Ο πρώτος σεισμός που έζησα, ήταν στο Βόλο το 1955. Με βρήκε τη στιγμή που καθόμουν αμέριμνος στην τουαλέτα. Μια εμπειρία που όταν την πρωτοσυναντάς, σε ταράζει έτσι κι αλλιώς, αλλά εκεί που ήμουν πλήρως αφημένος, το ξαφνικό ταρακούνημα σφραγίστηκε μέσα μου σαν αρνητικό αίσθημα και από τότε με κυνηγάει διαρκώς. Βεβαίως, ο ίδιος ο σεισμός κρατάει λίγα δευτερόλεπτα και μετά τελειώνει. Στη διάρκεια του ό,τι είναι να συμβεί συμβαίνει πριν προλάβεις καν να το συνειδητοποιήσεις. Γίνεται όμως! Για λίγους έχει τραγικές συνέπειες, για τους πολλούς αποτελεί ένα περαστικό συμβάν. Η αγωνία δεν είναι αυτός ο ίδιος ο σεισμός.

Η αγωνία και το βασανιστήριο είναι η διαρκής ανησυχία, η αδιάκοπη αναμονή για το επόμενο ραντεβού μαζί του. Όποιος δεν έχει αυτή την αγωνία να μου τον δείξετε, να τον γνωρίσω! Για όποιον δεν φοβάται το σεισμό δυο ερμηνείες μόνο μπορώ να δώσω. Πρώτον γιατί μέχρι τώρα δεν είχε την «τύχη» αυτής της εμπειρίας και δεύτερον γιατί είναι από εκείνη την παράξενη, αντιπαθή – για μένα – και χοντρόπετση κατηγορία ανθρώπων, που δεν τη ζηλεύω και θα μπορούσα να ισχυριστώ ότι μάλλον τη λυπάμαι. Είναι εκείνοι που έχοντας στην πραγματικότητα κλειστούς τους δρόμους επικοινωνίας με το περιβάλλον, έχουν αυθαίρετα βαπτίσει την αναισθησία τους ως ψυχραιμία και θάρρος. Εμένα ο φόβος του σεισμού είναι βαθειά χαραγμένος μέσα μου και τον συνάντησα πολλές φορές στη ζωή μου, ιδιαίτερα όταν, στους σεισμούς των Αλκυονίδων νήσων, είχα και μικρό παιδί.

Ο σεισμός στο Βόλο του ’55, πέρα από τις δεκάδες ανθρώπινα θύματα προκάλεσε ανεπανόρθωτες υλικές ζημιές στην πόλη, πλήγωσε τα ωραία νεοκλασικά σπίτια που είχε το κέντρο της και άφησε άστεγους χιλιάδες κατοίκους της. Ανάμεσα στα κτίρια ήταν και τα σχολεία κι εκείνη η σχολική περίοδος τελείωσε με μαθήματα στο ύπαιθρο.

Από εκείνη τη χρονιά και με φθίνουσα πορεία στα επόμενα χρόνια, ο Βόλος έχασε την αρχική του λάμψη και έπαψε να είναι το πρώτο αστέρι της Θεσσαλίας. Για αντικειμενικούς λόγους άρχισε να αναδεικνύεται η Λάρισα. Με ιδιαίτερα φροντισμένη πολιτική πίεση από τον τότε σημαντικό πολιτικό παράγοντα και πρόεδρο της Βουλής Ροδόπουλο τον γνωστό με το προσωνύμιο ο Μοχλός, και τη σταδιακή μεταφορά των κεντρικών υπηρεσιών από το Βόλο στη Λάρισα, με το φυσικό άνοιγμα του αυτοκινη-τόδρομου Αθήνας- Θεσσαλονίκης, το λιμάνι του Βόλου, ως μοναδική διέξοδος για τη μεταφορά των προϊόντων του κάμπου της Θεσσαλίας, έχασε μεγάλο μέρος από την αρχική του σημασία. Έμειναν τα εργοστάσια σιδηροβιομηχανίας, κλωστοϋφαντουργίας, επεξεργασίας καπνού και ένας μεγάλος αριθμός ειδικευμένων βιομηχανικών εργατών. Η κρίση στη βιομηχανία στέρησε σε ένα ποσοστό κι αυτό το πλεονέκτημα.

Έμεινε μόνο το πλεονέκτημα της φυσικής θέσης της πόλης, η γειτνίαση της θάλασσας, οι καλλονές του Πηλίου με τα πανέμορφα χωριά του και η αυξανόμενη ανάπτυ-ξη του τουρισμού. Μεγάλο χτύπημα στην πόλη ήταν η αναχώρηση, κυρίως για την Αθήνα, ενός μεγάλου αριθμού ευκατάστατων αστικών οικογενειών που είχαν τη δυνατότητα της μετεγκατάστασης. Η πόλη έχασε ένα μεγάλο κομμάτι από το ειδικό ά-ρωμα πολιτισμού που προηγουμένως τη διέκρινε. Ο Βόλος, παρότι επαρχιακή πόλη, είχε από παλαιά πλούσια καλλιτεχνική και πολιτιστική παράδοση με αντίστοιχους συλλόγους και πυκνό πρόγραμμα εκδηλώσεων πολιτισμού.

Μια ενισχυτική ένεση για την εικόνα της πόλης ήταν η ίδρυση του Πανεπιστημίου.. Δεν αναφέρομαι στους προφανείς οικονομικούς λόγους, που η ίδρυση επέφερε στην πόλη. Για αυτούς ας μιλήσουν άλλοι ειδικοί και ενδιαφερόμενοι. Προσωπικά εστιάζω την προσοχή μου στο γεγονός πως χιλιάδες νέοι, δραστήρια άτομα, γεμάτοι όρεξη για ζωή και γνώση, από όλες τις γωνιές της πατρίδας μας, μπόλιασαν με ενέργεια την πόλη, με τη νιότη τους, με το δυναμισμό και τα ενδιαφέροντά τους ζωντάνεψαν κι ανα-νέωσαν την πολιτιστική ζωή της. Μην ξεχάσω να πω ότι η επίδραση αυτή είναι αμφίδρομή. Και η πόλη τους μπόλιασε με το ειδικό άρωμά της.

Είναι μια ευκαιρία να υπενθυμίσω σ’ αυτό το σημείο- γιατί τελικά όλα τα παίρνει ο άνεμος και μερικά πράγματα δεν πρέπει να ξεχνώνται- το «κόλπο» με τον οποίο χάθηκαν πολλοί ελεύθεροι χώροι αλλά και μια σειρά από πλατείες στη Νέα Ιωνία. Με τους μεγάλους σεισμούς στο Βόλο τη δεκαετία του πενήντα, για κάποιο διάστημα στήθηκαν στους χώρους και τις πλατείες σκηνές και πρόχειρα τσαντίρια. Λογικό κι εξηγήσιμο σε πρώτη φάση. Από ντόπιους κατοίκους αλλά κυρίως από ξένους άστεγους ή έξυπνους που πάντα υπάρχουν και που «μύρισαν» την ευκαιρία για δωρεάν οικόπεδο. Σημειωτέον ότι τα χαμόσπιτα της Νέας Ιωνίας, λόγω κυρίως του μεγέθους τους, δεν έπαθαν με το σεισμό τις μεγάλες καταστροφές των σπιτιών της κάτω πόλης του Βόλου.

Τα πρόχειρα αυτά καταλύματα έγιναν στη συνέχεια μόνιμες κατοικίες και στα επόμενα χρόνια και με τους αναπόφευκτους «αγώνες» και την εύκολη συμπαράσταση που προσφέρουν απλόχερα αθώοι κι ανυποψίαστοι συμπολίτες στους «καημένους και φτωχούς συνανθρώπους» μας, πήραν τίτλους ιδιοκτησίας και σήμερα στη θέση των πλατειών μπορείς να συναντήσεις κακάσχημες πολυκατοικίες με ενοικιαζόμενα δωμάτια για τους φοιτητές του Πανεπιστημίου.

Ο «χαζός» και νομιμόφρων πολίτης, που ξαναγύρισε στο προσφυγικό του σπίτι των λίγων δεκάδων τετραγωνικών, έμεινε εκεί που τον έταξε η φτωχή του μοίρα. Αυτή είναι η κοινωνική αντιμετώπιση. Πρέπει όμως για λόγους μιας κάποιας δικαιοσύνης να ειπωθεί ότι το δώρο των κρατούντων σε μερικούς άρπαγες της εποχής απαίτησε κάποια στιγμή το αντίστοιχο αντίδωρο, το οποίο σε δοσμένες ευκαιρίες δόθηκε και με το παραπάνω.

Όπως ήδη προανέφερα, στους σεισμούς στις αρχές της δεκαετίας του’80 ήμουν στην Αθήνα κι η αγωνία μου βρήκε άλλη δικαιολογητική βάση. Είχα μικρό παιδί και ο φόβος ήταν και για τη δική του ασφάλεια. Ο σεισμός της Πάρνηθας παρά τα υπερεκατό αθώα- και τελικά αδικαίωτα- θύματά του και παρά το γεγονός ότι το επίκεντρο ήταν τόσο κοντά, με βρήκε πιο έμπειρο και ψύχραιμο. Είναι χαρακτηριστικό ότι πα-ρέμεινα μέσα στο σπίτι έχοντας τώρα τη γνώση ότι εκεί είναι ασφαλέστερα. Δεν γίνεται διαφορετικά. Ο σεισμός είναι ένα φυσικό φαινόμενο και πρέπει να συμβιώσουμε μαζί του.

Θα πρέπει μόνο, για την ιστορία, να ειπωθεί η διαολεμένη σύμπτωση. Κατά τη διάρκεια των πανεπιστημιακών μου σπουδών ένα από τα βασικά μαθήματα στο Φυσικό τμήμα ήταν και το μάθημα της Σεισμολογίας, που πέρα από τη θεωρητική μελέτη του είχε κι εργαστηριακές ασκήσεις που γίνονταν τότε πάνω στο Αστεροσκοπείο. Μια από τις ασκήσεις ήταν ο προσδιορισμός του επικέντρου ενός σεισμού. Σε μένα η μοίρα το έφερε έτσι ώστε ο σεισμός που μου ζητήθηκε, με βάση κάποια στοιχεία που μου δόθηκαν, να προσδιορίσω το επίκεντρό του, ήταν ο σεισμός που με βρήκε στην τουαλέτα. Αυτός με τον οποίο είχα, το 1955, το πρώτο ραντεβού μαζί του.

ΣΗΜ. Ο πίνακας “Σεισμός του 1955” του Αγήνορα Αστεριάδη είναι ένα τρίπτυχο έργο που βρίσκεται στην Δημοτική Πινακοθήκη Κατσίγρα στην Λάρισα. Αναφέρεται συγκεκριμένα στον σεισμό των Σοφάδων του 1954, παρόλο τον τίτλο του. Η φωτογραφία εδώ δείχνει το τρίτο (δεξιό;) φύλλο διαστάσεων 67 χ 122 εκ.) που “ιστορείται πάλι η ώρα του σεισμού και μάλιστα με μεγαλύτερη ένταση [από τα άλλα φύλλα], καθώς τα άλογα σηκώνονται στα δύο πόδια, οι άνθρωποι τρέχουν, τα οικοδομήματα πέφτουν και η φωτιά – που συνοδεύει συχνά το σεισμό – ολοκληρώνει την καταστροφή που διαδραματίζεται μπροστά σε ένα σκοτεινό ταραγμένο ουρανό ενώ και ο προσωποποιημένος ήλιος μοιάζει να σκοτίζεται … Το μνημειακό αυτό έργο πλάτους [των τριών φύλλων ] 3.24 μ. είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της ελληνικής ζωγραφικής μέσα στο πλαίσιο της Γενιάς του ’30, που καταγράφει με εικαστικές μορφές που έρχονται από την μακραίωνη παράδοση – αλλά διατυπώνονται χωρίς μορφολογικές μιμήσεις, με το προσωπικό ύφος του Αστεριάδη” (κείμενο από το άλμπουμ Αγήνωρ Αστεριάδης 1898-1977, έκδοση Μουσείου Μπενάκη, Αθήνα 2011). Παρόλο ότι το κομμάτι αυτού του πίνακα έχει στοιχεία Λαρίσης (η γέφυρα, και ο ναός δίπλα), νομίζω είναι ένα έργο που αξίζει να το ξέρουν οι Βολιώτες. Άλλωστε οι σεισμοί “τίμησαν” και τις δύο πόλεις (1941, 1954, 1955, και 1957)…

Posted in Uncategorized | Tagged , , | Leave a comment